Mãi mãi học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

Tác phẩm về Hồ Chí Minh

Nhà xuất bản: Chính trị quốc gia - Sự thật

Ngày xuất bản: 21/10/2025

Đã xem: 0 lượt xem

Mục lục

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

Phần I: NHỮNG LỜI DẠY CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG

Phần II: NỘI DUNG TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

CHUẨN MỰC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC "TRUNG VỚI NƯỚC, HIẾU VỚI DÂN" CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH TRONG GIAI ĐOẠN CÁCH MẠNG MỚI

Lịch sử của dân tộc ta là lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước, xây đắp Tổ quốc Việt Nam thống nhất, hùng cường. Trong quá trình lịch sử đó, nhiều luồng văn hoá, đạo đức trên thế giới, nhất là học thuyết Nho giáo của Khổng Tử, mà xương sống của nó là thuyết trung quân đã du nhập vào nước ta, nhưng chẳng những chúng không thể đồng hoá được nền văn hoá, cốt cách con người Việt Nam, mà trái lại nhân dân ta, trước hết là các nhà nho yêu nước tiếp thu, chọn lọc, cải biến chúng cho thích hợp với cuộc đấu tranh chống kẻ thù xâm lược, không ngừng làm phong phú hơn nền văn hoá truyền thống của mình.

Theo quan niệm cũ, chữ trung là đạo thờ vua, chữ hiếu là đạo thờ cha mẹ. Tuy đường đạo này có ưu điểm là răn dạy con người luôn biết "tu dưỡng đạo đức cá nhân", nhưng lại có nhiều yếu tố chật hẹp, không phù hợp với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc. Vì thế, qua các thời kỳ lịch sử, ông cha ta đã tiếp biến những khái niệm của Nho giáo, trước hết là chữ trung , chữ hiếu để chọn lọc, tiếp thu những mặt tích cực, gạt bỏ những mặt hạn chế, từng bước bổ sung, phát triển ngày càng hoàn thiện khái niệm này cho phù hợp với đặc điểm tâm lý, cốt cách con người Việt Nam. Những mẫu hình về phẩm chất trung, hiếu của người Việt Nam luôn mang tính nhân bản và đậm đà bản sắc dân tộc. Trên nền tảng truyền thống yêu nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nâng ý nghĩa, phẩm chất của khái niệm trung ở đây là trung với nước , hiếu là hiếu với dân ; cải biến, đổi mới thang bậc giá trị cũ thành chuẩn mực giá trị đạo đức mới - đạo đức cách mạng ở phạm vi rộng lớn hơn. Tư tưởng trung, hiếu trên đây của Hồ Chí Minh được ví như C.Mác, Ph.Ăngghen đã sử dụng phép biện chứng duy tâm của Ph.Hêghen và đảo lại thế đứng của phép biện chứng ấy.

Chuẩn mực đạo đức "Trung với nước, hiếu với dân" theo Hồ Chí Minh cũng chính là giá trị tư tưởng "ái quốc, ái dân". Khi nước mất, nhà tan thì mọi người có tinh thần yêu nước, có tinh thần dân tộc phải tìm đường cứu nước, cứu dân. Khi có nền độc lập dân tộc, nếu lúc đất nước bị lâm nguy, phải quyết tâm bảo vệ giang sơn gấm vóc của tổ tiên để lại với tinh thần "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh", "Thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ", "Không có gì quý hơn độc lập, tự do". Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu một tấm gương mẫu mực trong thực hành chuẩn mực đạo đức "trung với nước, hiếu với dân". Người ra đi tìm đường cứu nước không phải để vinh thân, phì gia mà là để cứu nước, cứu dân. Cuộc đời hoạt động cách mạng của Người là cả quá trình đấu tranh, cống hiến cho Đảng, cho cách mạng, vì hạnh phúc của nhân dân, nên "hy sinh" không lập gia đình riêng. Người nói: "... tôi không có gia đình, cũng không có con cái. Nước Việt Nam là gia đình của tôi. Tất cả thanh niên Việt Nam là con cháu của tôi. Mất một thanh niên thì hình như tôi đứt một đoạn ruột" ¹ . Khi vận mệnh đất nước "ngàn cân treo sợi tóc", Người nói: "Đồng bào Nam Bộ là dân nước Việt Nam.

Sông có thể cạn, núi có thể mòn, song chân lý đó không bao giờ thay đổi!" ² . Trong chế độ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, làm Chủ tịch nước cho đến lúc "đi xa", Người tuyệt đối không nhận quyền lực về mình theo lối trung quân. Cái vĩ đại của Hồ Chí Minh là xác định mọi quyền lực đều thuộc về nhân dân còn mình chỉ là người "đầy tớ thật trung thành", hết lòng phục vụ Tổ quốc, phụng sự nhân dân.

Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh, chuẩn mực đạo đức "trung với nước, hiếu với dân" đã phát triển lên một chất lượng mới, một tầm cao mới; lòng yêu nước quên mình đã được thể hiện ở những tấm gương sáng chói của hàng ngàn anh hùng liệt sĩ, của hàng triệu quần chúng nhân dân thuộc mọi tầng lớp, các lứa tuổi, ở cả tiền tuyến và hậu phương, tạo thành sức mạnh tổng hợp làm nên những chiến công hiển hách, đưa Việt Nam lên hàng các dân tộc đi tiên phong chống chủ nghĩa thực dân, đế quốc trên thế giới trong thế kỷ XX.

Từ khi đất nước được hoàn toàn giải phóng, cả nước thống nhất đi lên chủ nghĩa xã hội, bên cạnh những mặt tốt cần tiếp tục phát huy, có không ít những phẩm giá đạo đức bị xói mòn, suy giảm nghiêm trọng. Chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, lối sống thực dụng chạy theo đồng tiền, nạn tham nhũng, buôn gian, bán lận... đang có chiều hướng phát triển. Trong công cuộc đổi mới, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, trước xu thế mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế, chúng ta phải làm những việc lớn rất mới mẻ, trong đó có những việc còn phải tiếp tục nghiên cứu. Vấn đề bảo đảm độc lập chủ quyền và lợi ích quốc gia, dân tộc luôn là vấn đề thời sự nóng hổi. Các nước tư bản phát triển có nhiều lợi thế trong cạnh tranh thương mại, các nước chậm phát triển dễ bị thua thiệt nhiều mặt; mục tiêu các nước tư bản theo đuổi không dừng lại ở việc cướp đoạt lợi nhuận mà họ còn tìm cách chi phối, khống chế thị trường thế giới, mưu toan cột chặt nền kinh tế các nước đi theo quỹ đạo tư bản chủ nghĩa.

Những năm gần đây, dưới sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng và sự quản lý của Nhà nước, thành phần kinh tế nhà nước đang có nhiều cố gắng vượt qua thách thức, vươn lên đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân. Thành phần kinh tế tư bản tư nhân đã và đang chiếm một tỷ trọng đáng kể, hàng ngàn công ty liên doanh với tư bản nước ngoài và công ty tư bản, tư nhân trong nước đang phát triển với nhiều quy mô khác nhau. Để khuyến khích làm giàu chính đáng, Đảng và Nhà nước đã tạo điều kiện cho nhiều người, trong đó có một bộ phận cán bộ, đảng viên làm giàu một cách chính đáng. Tất cả những cố gắng đó đã góp phần khắc phục những mặt yếu kém của thời kỳ quan liêu, bao cấp, làm cho bộ mặt của nền kinh tế nước nhà không ngừng khởi sắc. Tuy nhiên, trong xã hội đang có sự phân hoá giàu nghèo, một bộ phận nhân dân, đặc biệt là nhân dân lao động, đồng bào các dân tộc vùng sâu, vùng xa vẫn còn đói nghèo, đời sống kinh tế gặp nhiều khó khăn, bức xúc. Tiêu cực xã hội phát triển, lối sống tư sản trỗi dậy. Vì lợi nhuận người ta buôn gian, bán lận, lừa đảo, rút ruột công trình, ăn cắp tài sản quốc gia. Không ít người đã giảm sút ý chí chiến đấu, thiếu tinh thần trách nhiệm, kém gương mẫu, thoái hoá, biến chất, dùng tiền để chạy chức, chạy quyền, hám danh, trục lợi, sống xa dân và bằng cách đó họ đang tiến sâu và leo cao trong bộ máy công quyền là những việc đáng lo ngại. Nghị quyết Trung ương 5 khoá VIII đánh giá: "nạn tham nhũng, dùng tiền của Nhà nước tiêu xài phung phí, ăn chơi sa đoạ không được ngăn chặn có hiệu quả. Hiện tượng quan liêu cửa quyền, sách nhiễu nhân dân khá phổ biến". Nghị quyết Trung ương 6 (lần 2) khoá VIII tiếp tục nhấn mạnh: "Tình trạng tham nhũng và tệ nạn xã hội chưa ngăn chặn được. Tình trạng "móc ngoặc", "chạy chọt" đang phát triển; kiểu sống xa hoa, hưởng lạc không phải là trường hợp cá biệt".

Vậy trong điều kiện mới hiện nay, chuẩn mực giá trị đạo đức "trung với nước, hiếu với dân" của Chủ tịch Hồ Chí Minh có thực hiện được không và thực hiện như thế nào. Với tư cách là những người đảng viên cộng sản, chúng ta khẳng định, chuẩn mực giá trị đạo đức ấy sẽ được thực hiện thắng lợi, vì nó tiếp tục là nền tảng của đạo đức cách mạng trong thời kỳ mới của xã hội nước ta.

Về lý luận , trong tác phẩm Chống Đuyrinh , Ph.Ăngghen chỉ rõ: Trong xã hội có nhiều loại đạo đức, nhưng được chia thành ba loại chính, đó là đạo đức phong kiến, đạo đức tư sản và đạo đức vô sản, tương ứng với ba hình thái kinh tế - xã hội khác nhau. Con đường chúng ta đi đã được Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhân dân ta lựa chọn là xây dựng chủ nghĩa xã hội, thì nền tảng đạo đức tương ứng, không có gì khác hơn là đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Về thực tiễn , khi đất nước ta chuyển từ kháng chiến sang hoà bình xây dựng đất nước, những phẩm chất mới đang hình thành, đan xen với những thói hư tật xấu cần phải đấu tranh khắc phục là điều dễ hiểu. Chúng ta cần nhận thấy, chuẩn mực giá trị đạo đức "Trung với nước, hiếu với dân" mà Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định trong thế kỷ XX đến nay, nội dung của nó đã không ngừng phát triển. Nếu như trước đây "trung với nước, hiếu với dân" nhấn mạnh sự hy sinh, chiến đấu để giải phóng và bảo vệ Tổ quốc, giải phóng nhân dân, thì ngày nay nội dung tư tưởng ấy được nhấn mạnh ở quyết tâm sắt đá bảo vệ vững chắc nền độc lập chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ quốc gia, bảo vệ Đảng, bảo vệ Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo vệ những thành quả của sự nghiệp đổi mới, sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc; bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và nền văn hoá; giữ vững ổn định chính trị và môi trường hoà bình, phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, chúng ta luôn nắm vững mục tiêu: xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, kết hợp giữa nội lực và ngoại lực thành nguồn lực tổng hợp để phát triển đất nước, trên cơ sở nắm vững nguyên tắc: định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm an ninh quốc gia, giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc. Đồng thời, thường xuyên đề cao cảnh giác, không mơ hồ trước mọi âm mưu đen tối của các thế lực thù địch lợi dụng các quan hệ thương mại để xâm nhập, thực hiện "diễn biến hoà bình", phá hoại sự nghiệp đổi mới của nước ta.

Đạo đức cách mạng, mà nền tảng của nó là chuẩn mực "Trung với nước, hiếu với dân", luôn có quan hệ đến sức sống của chế độ chính trị mà Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đang xây dựng. Toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta luôn nắm vững những tiêu chí mới của đạo đức cách mạng hiện nay; vận dụng sát hợp vào từng lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, gắn chặt với đường lối đổi mới của Đảng, động viên mọi tầng lớp nhân dân, mọi thành phần kinh tế, trong đó đội ngũ cán bộ, đảng viên phải là lực lượng nòng cốt đi tiên phong trong việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng và gương mẫu hành động. Việc gì có lợi cho nước, cho dân thì phải gắng làm và làm tốt, việc gì có hại cho nước, cho dân thì kiên quyết tránh. Cảnh giác đánh bại mọi âm mưu phá hoại của các thế lực thù địch trong nước và quốc tế lợi dụng xu thế mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế, những mặt trái của nền kinh tế thị trường, lợi dụng sự quản lý của Nhà nước ta còn nhiều sơ hở và yếu kém, để chống phá cách mạng nước ta.

Trong giai đoạn cách mạng mới, trước sự tấn công của mặt trái cơ chế thị trường, với sự tác động của nhiều nhân tố phức tạp đan xen, tư tưởng, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ, đảng viên bị phân hoá nghiêm trọng. Chuẩn mực giá trị đạo đức "Trung với nước, hiếu với dân" đang đứng trước những thách thức mới, nhất là trong khi một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên sa sút về phẩm chất đạo đức, thoái hoá, biến chất, phai nhạt lý tưởng cách mạng đã và đang gây ra hậu quả nghiêm trọng. Không ít cán bộ, đảng viên, công chức thực hiện công vụ lại tự coi mình là người gia ơn cho dân, tự cho mình cái quyền đòi hỏi sự trả ơn của nhân dân; thậm chí, coi công vụ của công chức là dịch vụ thị trường. Những hành vi đó khiến cho nhân dân bất bình, giảm sút lòng tin vào sự nghiệp của Đảng, vào chế độ. Để khắc phục tình trạng đó, cùng với việc xây dựng và thực hiện cơ chế, chính sách, phương thức phù hợp nhằm phát huy mạnh mẽ quyền làm chủ của nhân dân, công tác giáo dục tư tưởng, chính trị cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân cần không ngừng đổi mới cả về nội dung và phương pháp. Cần có giải pháp lâu dài và biện pháp trước mắt nhằm nâng cao tính tự giác của cán bộ, đảng viên; tích cực đấu tranh khắc phục mọi sự suy thoái đạo đức, đẩy lùi các tệ nạn xã hội để chúng ta tiếp tục vượt qua mọi khó khăn, thách thức trong nền kinh tế thị trường, quyết không để nước ta đi chệch định hướng xã hội chủ nghĩa, kiên định mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Hơn lúc nào hết, chuẩn mực giá trị đạo đức "Trung với nước, hiếu với dân" của Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là gạch nối biện chứng giữa quá khứ, hiện tại và tương lai, luôn sống mãi trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, trước xu thế mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế, chúng ta cần làm cho các cấp, các ngành, mỗi người dân nắm vững đường lối của Đảng, thực hiện các bước đi thích hợp, hội nhập mạnh mẽ và sâu rộng kinh tế quốc tế nhưng vẫn giữ vững độc lập, tự chủ của đất nước. Mỗi cán bộ, đảng viên phải luôn phấn đấu, không ngừng tu dưỡng, rèn luyện mình thực sự "Trung với nước, hiếu với dân", biết đặt lợi ích của đất nước, của dân tộc lên trên lợi ích cá nhân, tiếp tục phát huy những phẩm chất anh hùng cách mạng trước đây trong điều kiện mới, gương mẫu trước nhân dân, được nhân dân tin yêu, đồng tình và ủng hộ. Làm tốt điều đó, nhất định chúng ta sẽ xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.

TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH VỚI VẤN ĐỀ XÂY DỰNG VĂN HOÁ TRONG ĐẢNG HIỆN NAY

Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như việc vận dụng tư tưởng của Người trong mọi lĩnh vực của sự nghiệp cách mạng Việt Nam, với sự đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ cách mạng cũng như những con người Việt Nam mới luôn là vấn đề thời sự, thể hiện tính cần thiết, đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên phải tiếp tục đào sâu suy nghĩ, kiên trì phấn đấu và noi theo. Đó là sự nghiệp của toàn Đảng, của hệ thống chính trị, nhằm góp phần xây dựng thành công một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh. Để góp phần vào việc nhận thức có hiệu quả hơn về xây dựng văn hoá trong Đảng, dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh, bài viết này xin có mấy ý kiến sau:

1. Vị trí của vấn đề đạo đức trong văn hoá nói chung

Văn hoá, theo định nghĩa chung nhất, là những giá trị vật chất và tinh thần mà loài người sáng tạo nên trong tiến trình lịch sử. Còn theo cách hiểu thông thường nhất, đó là toàn bộ đời sống tinh thần của xã hội, bao gồm cả tư tưởng xã hội, tri thức xã hội, đạo đức xã hội, đời sống và lối sống xã hội...

Không phải đến bây giờ, mà ngay từ lâu, khi Đảng ta mới thành lập và khi nhà nước cách mạng mới ra đời, Bác Hồ đã khẳng định rằng văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, "văn hoá soi đường cho quốc dân đi". Có nghĩa, đạo đức chỉ là một bộ phận của văn hoá chứ không phải là toàn bộ nền văn hoá. Tuy nhiên, đó là bộ phận có ý nghĩa cực kỳ quan trọng. Bởi lẽ, khi xem xét trình độ văn hoá của một xã hội, người ta không thể không nói đến con người trong xã hội, mà nói đến con người thì không thể không nói đến đạo đức. Tư tưởng xã hội và đạo đức xã hội đều có vai trò quyết định đối với hành vi của con người trong xã hội. Đạo đức là những tiêu chuẩn, nguyên tắc sống và hành động được dư luận xã hội thừa nhận. Những tiêu chuẩn, nguyên tắc đó quy định, điều chỉnh hành vi, quan hệ của con người đối với nhau và đối với xã hội. Như vậy, đạo đức cũng chính là phẩm chất tốt đẹp của con người do tu dưỡng theo những tiêu chuẩn đó mà có. Trong các quan hệ xã hội, những vấn đề thuộc về dân tâm, dân ý, dân trí, dân quyền và dân sinh..., đều thuộc về và là sự biểu hiện của văn hoá một xã hội, mà mức độ biểu hiện cao hay thấp tuỳ thuộc một phần quan trọng vào đạo đức.

2. Vị trí của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong tư tưởng văn hoá Hồ Chí Minh

Đại hội IX của Đảng ta đã đưa ra một mệnh đề cấu thành định nghĩa rất chuẩn xác về tư tưởng Hồ Chí Minh, rằng " Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam". Như vậy, tư tưởng Hồ Chí Minh cần được nghiên cứu không phải dưới góc độ những ý kiến, những suy nghĩ riêng lẻ, cụ thể, mà trong sự tổng hợp có tính hệ thống, tức là nghiên cứu dưới góc độ một học thuyết chính trị - cách mạng. Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là một bộ phận của tư tưởng văn hoá Hồ Chí Minh. Nói cách khác, tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức là một bộ phận của tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá, và tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá lại là một bộ phận của tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung. Chủ tịch Hồ Chí Minh là một tấm gương tiêu biểu, một mẫu mực tuyệt vời về đạo đức, không chỉ đạo đức của con người xã hội mà còn là đạo đức của một lãnh tụ cách mạng, suốt đời hy sinh, phấn đấu cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và xã hội, vì hạnh phúc của nhân dân. Tuy nhiên, nghiên cứu tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh không chỉ là nghiên cứu những phẩm chất cao quý thể hiện trong cuộc sống của Người, mà còn là nghiên cứu những quan điểm của Người về đạo đức, những quan điểm đó đã, đang và sẽ còn chỉ đạo dài lâu cho sự nghiệp của Đảng ta xây dựng văn hoá dân tộc nói chung và xây dựng văn hoá trong Đảng nói riêng.

Xuyên suốt các tác phẩm của Người, từ Đường cách mệnh (1927), Sửa đổi lối làm việc (1947), Cần, kiệm, liêm, chính (1949) cho đến Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân (1969) và bản Di chúc của Người (1969), ta thấy toát lên tinh thần và những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức.

Khái niệm đạo đức được Hồ Chí Minh tập trung đề cập trong các tác phẩm của Người là đạo đức của xã hội mới, cao hơn nữa là đạo đức cách mạng, đạo đức của cán bộ, đảng viên. Những phẩm chất đạo đức cao quý chung nhất, cơ bản nhất mà Người nêu lên đối với cán bộ cách mạng:

Một là: trung với nước, hiếu với dân, suốt đời phấn đấu hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng. Không phải một lần mà rất nhiều lần, không phải đối với một số đối tượng nhất định mà đối với rất nhiều đối tượng khác nhau, Người luôn luôn nhắc nhở rằng, điều chủ chốt nhất của đạo đức cách mạng là quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng, là tuyệt đối trung thành với Đảng, với nhân dân, là trung với nước, hiếu với dân.

Hai là: nhân, nghĩa, trí, dũng. Nhân là thật thà yêu thương, giúp đỡ đồng chí và đồng bào. Vì thế mà kiên quyết chống lại những người, những việc có hại đến Đảng, đến nhân dân. Vì thế mà sẵn sàng chịu cực khổ trước mọi người, hưởng hạnh phúc sau thiên hạ. Vì thế mà không ham giàu sang, không ngại cực khổ, không sợ uy quyền. Nghĩa là ngay thẳng, không có tà tâm, không làm việc bậy, không có việc gì phải giấu Đảng. Trí là đầu óc trong sạch, sáng suốt, dễ hiểu lý luận, dễ tìm phương hướng, biết xem người, xét việc,... Dũng là dũng cảm, gan góc, gặp việc phải có gan làm, thấy khuyết điểm có gan sửa chữa; cực khổ khó khăn có gan chịu đựng; có gan chống lại vinh hoa phú quý không chính đáng; nếu cần, có gan hy sinh cả tính mạng mình...

Ba là: cần, kiệm, liêm, chính. Cần là lao động cần cù, siêng năng; lao động có kế hoạch, sáng tạo, có năng suất cao; không lười biếng, không ỷ lại, không dựa dẫm; thấy rõ lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn sống, nguồn hạnh phúc của chúng ta... Kiệm l à tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thời gian, tiết kiệm tiền của của nhân dân, của đất nước, của bản thân mình, không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi; không phô trương hình thức, không liên hoan chè chén lu bù... Liêm là luôn luôn tôn trọng, gìn giữ của công và của dân; phải trong sạch, không tham lam; không tham địa vị, không tham tiền tài, không tham sung sướng, không ham người tâng bốc mình... Chính "nghĩa là không tà, thẳng thắn, đứng đắn". Đối với mình thì không tự cao, tự đại, luôn luôn chịu khó học tập, cầu tiến bộ, luôn luôn tự kiểm điểm để phát triển điều hay, sửa chữa điều dở... Đối với người thì không nịnh hót cấp trên, không xem khinh người dưới; luôn luôn giữ thái độ chân thành, khiêm tốn, đoàn kết, thật thà, không dối trá, lừa lọc. Đối với việc thì để việc công lên trên, lên trước việc tư, việc nhà... Cần, kiệm, liêm, chính luôn luôn đi liền với chí công, vô tư, tức là hết lòng chăm lo công việc chung, không tơ hào, tư lợi.

Trung, hiếu, nhân, nghĩa, trí, dũng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư đều là những khái niệm vốn có từ Nho học và đạo đức từ lâu đời của ông cha ta, song đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh đổi mới và phát triển, thậm chí có những khái niệm đổi mới hẳn về nội dung, như xưa kia là trung với vua, hiếu với cha mẹ, nay là trung với nước, hiếu với dân. Do đó, những phẩm chất đạo đức được Người nêu lên chính là những phẩm chất của đạo đức mới, của con người mới và nền văn hoá mới. Nó là sự kết hợp tinh thần cách mạng của giai cấp công nhân với truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc và những tinh hoa đạo đức của nhân loại.

Đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh còn có tầm sâu rộng hơn, vượt qua khuôn khổ quốc gia để tạo nên sự kết hợp hài hoà và nhuần nhuyễn giữa chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa quốc tế vô sản, xem "bốn phương vô sản đều là anh em"...

3. Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh với vấn đề xây dựng văn hoá trong Đảng hiện nay

Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (năm 1991) của Đảng ta nêu rõ rằng, xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là một trong những nội dung cơ bản của việc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Nghị quyết Đại hội VIII của Đảng yêu cầu đưa các nhân tố văn hoá, tinh thần thấm sâu vào các lĩnh vực của đời sống xã hội. Nghị quyết Trung ương 5 khoá VIII, ghi rõ: "Để đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng về văn hoá, phải xây dựng văn hoá từ trong Đảng, trong bộ máy nhà nước..." và khẳng định rằng: "Từ nay đến năm 2000, đặt trọng tâm vào nhiệm vụ xây dựng tư tưởng, đạo đức, lối sống và đời sống văn hoá lành mạnh trong xã hội, trước hết là trong các tổ chức đảng và nhà nước, trong các đoàn thể quần chúng và trong từng gia đình". Nghị quyết Đại hội IX của Đảng một lần nữa yêu cầu: "Nâng cao tính văn hoá trong mọi hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội và sinh hoạt của nhân dân". Kết luận của Hội nghị Trung ương 10 khoá IX, nhấn mạnh: Tiếp tục đặt lên hàng đầu nhiệm vụ xây dựng tư tưởng, đạo đức, lối sống và đời sống lành mạnh trong xã hội, trước hết là trong các tổ chức đảng và nhà nước. Trong Diễn văn đọc tại Lễ kỷ niệm 75 năm ngày thành lập Đảng, Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh cũng yêu cầu phải phấn đấu để mỗi tổ chức đảng và đoàn thể, mỗi cơ quan nhà nước đều là "một tấm gương văn hoá trong xã hội".

Nhắc lại các nghị quyết nói trên để thấy rõ tính bức bách của nhiệm vụ xây dựng văn hoá trong Đảng hiện nay; cũng là để thấy rõ rằng muốn xây dựng được tư tưởng, đạo đức, lối sống và đời sống văn hoá lành mạnh trong xã hội, trước hết phải xây dựng được các phẩm chất đó trong các tổ chức của Đảng và bộ máy của Nhà nước...

Đối chiếu với tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức mà chúng tôi vừa đề cập, ta càng thấy rõ vai trò quan trọng biết dường nào của đạo đức cách mạng trong việc xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc nói chung, và xây dựng văn hoá trong Đảng nói riêng. Không phải ngẫu nhiên trong Di chúc Người nói về Đảng và đặc biệt nhấn mạnh vấn đề đạo đức: "Đảng ta là một đảng cầm quyền. Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đ ạo đức cách mạng, thật sự cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư. Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đày tớ thật trung thành của nhân dân".

Những lời dạy của Bác Hồ về đạo đức cách mạng, đối với Đảng ta, đối với mỗi cán bộ, đảng viên, ngày nay vẫn còn mang tính thời sự nóng hổi; nhất là những phẩm chất trung với Đảng, trung với nước, hiếu với dân, về cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư, về nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân, về đảng viên đi trước, làng nước theo sau... không bao giờ cũ. Nếu có cái gì gọi là cũ thì đó chính là nhận thức của chúng ta về các lời dạy của Bác không đến nơi, đến chốn, không thật đầy đủ và nhuần nhuyễn, nhất là chúng ta nói mà không đi đôi với làm, hoặc nói nhiều làm ít, khiến cho đời sống văn hoá trong Đảng, nhất là đời sống về đạo đức, có những biểu hiện suy thoái nghiêm trọng. Cuộc vận động xây dựng, chỉnh đốn Đảng theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6 (lần 2) khoá VIII, đòi hỏi phải khắc phục bằng được tình trạng suy thoái về tư tưởng, đạo đức và lối sống trong cán bộ, đảng viên, đặc biệt là tình trạng tham nhũng, lãng phí, quan liêu, một căn bệnh nguy hiểm đang đục khoét cơ thể sống của Đảng ta. Trong cuộc chiến đấu sinh tử này, mỗi cán bộ, đảng viên chúng ta càng phải đề cao trách nhiệm tu dưỡng và thực hành tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh.

BÁC HỒ CĂN DẶN CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN PHẢI THẬT SỰ THẤM NHUẦN VÀ THỰC HÀNH ĐẠO ĐỨC CÁCH M ẠNG

Năm 1927, đồng chí Nguyễn Ái Quốc đã mở đầu cuốn sách Đường cách mệnh với đề mục Tư cách người cách mệnh . Sinh thời, Bác Hồ luôn luôn theo dõi từng bước đi lên và trưởng thành của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Người thấu hiểu những ưu điểm và khuyết nhược điểm của cán bộ, đảng viên. Người kiên trì giải thích, nhắc nhở và động viên cán bộ, đảng viên rèn luyện đạo đức cách mạng.

Năm 1947, trong cuốn Sửa đổi lối làm việc , Bác Hồ nhấn mạnh vai trò quan trọng của đạo đức cách mạng đối với cán bộ, đảng viên. Người nêu rõ "Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân. Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người là một công việc to tát, mà tự mình không có đạo đức, không có căn bản, tự mình đã hủ hóa, xấu xa thì còn làm nổi việc gì?".

Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, trong bối cảnh một nửa nước hoà bình, miền Bắc bước vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, Bác Hồ đã sớm nhận thấy nguy cơ của bệnh quan liêu xa rời quần chúng và ngay từ năm 1958 Người đã chỉ rõ: " Đạo đức cách mạng là hoà mình với quần chúng thành một khối". Người đòi hỏi cán bộ, đảng viên phải: "tin quần chúng, hiểu quần chúng, lắng nghe ý kiến của quần chúng. Do lời nói và việc làm, đảng viên, đoàn viên và cán bộ làm cho dân tin, dân phục, dân yêu, đoàn kết quần chúng chặt chẽ xung quanh Đảng, tổ chức tuyên truyền và động viên quần chúng hăng hái thực hiện chính sách và nghị quyết của Đảng...".

Bác Hồ cho rằng: "Đảng viên là người thay mặt Đảng, đại biểu cho lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động". Do đó, "đảng viên phạm sai lầm thì sẽ đưa quần chúng đến chỗ sai lầm". "Nhưng hiện nay, chủ nghĩa cá nhân đang ám ảnh một số đồng chí. Họ tự cho mình cái gì cũng giỏi, họ xa rời quần chúng, không muốn học hỏi quần chúng mà chỉ muốn làm thầy quần chúng... Họ mắc bệnh quan liêu, mệnh lệnh. Kết quả là quần chúng không tin, không phục, càng không yêu họ. Chung quy là họ không làm nên trò trống gì".

Bác Hồ đặc biệt quan tâm đến việc đảng viên phải thường xuyên nâng cao trình độ mọi mặt vì "cách mạng tiến lên mãi, Đảng tiến lên mãi. Cho nên người cách mạng cũng phải tiến lên mãi".

Bác nói: "Để cân nhắc mọi hoàn cảnh phức tạp, nhìn rõ các mâu thuẫn, để giải quyết đúng các vấn đề, thì chúng ta phải cố gắng học tập lý luận Mác - Lênin".

Mục đích học tập, theo Bác là: "học tập những chân lý phổ biến của chủ nghĩa Mác - Lênin để áp dụng một cách sáng tạo vào hoàn cảnh thực tế của nước ta. Học để mà làm".

Về phương châm, phương pháp học tập, Bác nhắc nhở: "Lý luận đi đôi với thực tiễn". Bác phê phán những đồng chí học thuộc lòng một số sách vở về chủ nghĩa Mác - Lênin và "tự cho mình là hiểu biết chủ nghĩa Mác - Lênin hơn ai hết"; họ học sách vở Mác - Lênin nhưng "lời nói và việc làm của họ không nhất trí". Họ không học tinh thần Mác - Lênin; họ học để trang sức, chứ không phải để vận dụng vào công việc cách mạng.

Điều quan trọng nhất là cán bộ, đảng viên phải coi trọng việc rèn luyện trong thực tiễn cuộc sống. Bởi vì như lời Bác Hồ dạy: "Đạo đức cách mạng không phải từ trên trời sa xuống. Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hằng ngày, mà phát triển và củng cố. Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong". Theo Bác, phương pháp tốt nhất để rèn luyện, để tiến bộ là "khéo dùng cái vũ khí sắc bén phê bình và tự phê bình". Bác nhận xét có những đảng viên "kiêu ngạo, công thần, tự cao, tự đại", "Họ phê bình người khác mà không muốn người khác phê bình họ; không tự phê bình hoặc tự phê bình một cách không thật thà, nghiêm chỉnh. Họ sợ tự phê bình thì sẽ mất thể diện, mất uy tín. Họ không lắng nghe ý kiến của quần chúng. Họ xem khinh những cán bộ ngoài Đảng". Những lời nhắc nhủ của Bác cách đây hơn 30 năm mãi mãi là kim chỉ nam cho một Đảng lãnh đạo vừa đại diện cho giai cấp công nhân, vừa đại diện cho lợi ích của nhân dân: "Chúng ta không sợ sai lầm, chỉ sợ phạm sai lầm mà không quyết tâm sửa chữa. Muốn sửa chữa cho tốt thì phải sẵn sàng nghe quần chúng phê bình và thật thà tự phê bình. Không chịu nghe phê bình và không tự phê bình thì nhất định lạc hậu, thoái bộ. Lạc hậu và thoái bộ thì sẽ bị quần chúng bỏ rơi...".

Vấn đề có tính nguyên tắc và là điểm xuất phát mà Bác Hồ lấy làm chuẩn mực cho đạo đức người cán bộ, đảng viên là quan điểm: "Nước lấy dân làm gốc", "Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng". Từ điểm xuất phát đó, Bác thường xuyên căn dặn cán bộ, đảng viên: Phải nâng cao tinh thần phụ trách trước Đảng và trước quần chúng, hết lòng hết sức phục vụ nhân dân. Phải yêu kính nhân dân. Phải thật sự tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân. Tuyệt đối không được lên mặt "quan cách mạng" ra lệnh ra oai... Phải khiêm tốn gần gũi quần chúng, không được kiêu ngạo, phải thực sự cầu thị, không được chủ quan. Phải thật thà ngay thẳng, không được giấu dốt, giấu khuyết điểm sai lầm. Phải luôn luôn chăm lo đến đời sống của quần chúng. Phải "chí công vô tư" và có tinh thần "lo trước thiên hạ, hưởng sau thiên hạ".

Đối với đảng viên là cán bộ lãnh đạo, Bác nêu rõ một số điều cần phải thực hiện: "Phải hết lòng tôn trọng tập thể, phát huy dân chủ nội bộ; tuyệt đối không được độc đoán cá nhân, tự đặt mình cao hơn tổ chức, tự cho phép mình đứng ngoài kỷ luật... Đối với Đảng, đối với nhân dân, chúng ta có một nghĩa vụ vẻ vang là: suốt đời làm người con trung thành của Đảng, người đày tớ tận tuỵ của nhân dân".

Đối với đảng viên lão thành, có nhiều đóng góp cho cách mạng, Bác cũng có những lời nhắc nhủ ân cần: Càng có công lao, càng phải khiêm tốn. Chớ vì có ít công lao mà sinh bệnh công thần, kèn cựa địa vị. Phải nhớ rằng: "Mọi thành công là do sức phấn đấu, hy sinh của toàn Đảng, toàn dân, không phải của một cá nhân anh hùng nào".

Làm theo lời Bác dạy, phần đông cán bộ, đảng viên trước Cách mạng Tháng Tám và trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ đã có những cống hiến lớn lao vào sự nghiệp giải phóng của dân tộc, tỏ rõ những phẩm chất cao quý của người cộng sản, hy sinh quên mình vì độc lập của Tổ quốc, hạnh phúc của nhân dân. Tuy nhiên cũng còn một số không ít cán bộ, đảng viên lợi dụng chức quyền, sa sút phẩm chất, chỉ biết thu vén cho bản thân, cho gia đình mình.

Bác chân thành phân tích tệ đặc quyền đặc lợi: "Con cháu mình là ai? Con cháu mình là tất cả, là thanh niên Việt Nam. Chứ không phải như thời phong kiến: Cha làm quan, con là cậu ấm. Con mình xấu thì đề bạt sao được. Đảng là Đảng của giai cấp, của nhân dân, của thế giới, chứ không riêng cho con cháu mình". Bất kỳ ai, có khả năng, đủ tiêu chuẩn, cần cho nhu cầu cách mạng là phải dùng. Vì Đảng ta là đảng của giai cấp, đồng thời cũng là của dân tộc, không thiên tư thiên vị. Đảng không lo riêng cho một đồng chí nào hết. Đảng lo việc cho cả nước...

Về việc sắp xếp cán bộ, Bác nêu rõ: "Trong lãnh đạo cần có già, có trẻ. Công việc ngày càng mới. Càng về sau này càng nhiều cái mới, càng ít cái cũ. Con người ta đẻ ra, ai cũng lớn lên, già đi, rồi chết. Chết rồi thì bảo người ta bầu làm sao được. Có người nay còn lãnh đạo đó, nhưng sau này tiến lên máy móc, nếu không biết kỹ thuật, có lãnh đạo được không? Nếu không biết, phải mời anh ra, cho người khác giỏi hơn vào làm... chớ không phải như ngày xưa mà tưởng rằng "sống lâu lên lão làng..."". Trên đây là những điều Bác tâm tình với các đồng chí già ở quê hương cuối năm 1961 khi về thăm Nghệ An gần 40 năm về trước. Càng suy ngẫm, càng thấm thía.

Trong việc giáo dục rèn luyện đảng viên, Bác Hồ đặc biệt nhấn mạnh đến tác dụng nêu gương và coi đây là một trong những tiêu chuẩn quan trọng hàng đầu của người cán bộ, đảng viên. Những ngày đầu cách mạng mới thành công, Bác kêu gọi toàn dân tập thể dục và nói: "Tự tôi ngày nào tôi cũng tập". Bác kêu gọi toàn dân 10 ngày nhịn ăn một bữa để cứu giúp những gia đình bị đói và chính Bác đã thực hiện một cách nghiêm túc. Bác nêu khẩu hiệu: "Cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư" thì chính cả cuộc đời Bác là một tấm gương sáng cho toàn Đảng, toàn dân ta làm theo.

Mãi mãi chúng ta càng hiểu ý nghĩa về ngôi nhà sàn Bác Hồ ở và làm việc, bộ quần áo bà ba nâu Bác thường mặc, đôi dép lốp Bác thường đi... Điều đó không đơn giản là chỉ sự giản dị của một con người, luôn luôn hoà mình với mọi người, mà có ý nghĩa sâu sắc trong hoàn cảnh đất nước ta.

Hàng triệu cán bộ, đảng viên ta, từ những đảng viên bình thường đến những cán bộ giữ cương vị lãnh đạo các cấp, phải luôn luôn xứng đáng với lời Bác căn dặn trong Di chúc "là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân".

LẤY ĐỨC LÀM "GỐC" TRONG RÈN LUYỆN CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Cán bộ, đảng viên là nhân tố quan trọng góp phần quyết định sự thành bại của cách mạng, gắn liền với vận mệnh của Đảng, của đất nước và chế độ ta. "Công việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hay kém" ³ . Sinh thời, Hồ Chí Minh rất coi trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đặc biệt là nâng cao phẩm chất đạo đức cách mạng cho cán bộ. Ngày nay, trong sự nghiệp đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, chúng ta lại càng cần xây dựng một đội ngũ cán bộ có đức, có tài như Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương khoá VIII của Đảng về "Chiến lược cán bộ thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước" đã chỉ ra. Và, như lời phát biểu của Tổng Bí thư Đỗ Mười tại phiên khai mạc kỳ họp thứ nhất Quốc hội khoá X: "Xây dựng nhà nước trong sạch, vững mạnh gắn liền với xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ của thời kỳ mới, coi trọng cả đức và tài, với đức là "gốc" như Bác Hồ đã dạy" ⁴ .

Bất luận trong hoàn cảnh nào, dù khó khăn hay thuận lợi của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, người cán bộ, đảng viên cũng phải có đức, có tài thì mới hoàn thành được nhiệm vụ. Đức và tài là hai phẩm chất không thể thiếu của một người cán bộ, đảng viên tốt. Hai phẩm chất này có mối quan hệ biện chứng với nhau, bổ sung cho nhau và tạo tiền đề cho nhau phát triển. Đức là nền tảng của tài, định hướng cho tài năng phát triển. Ngược lại, tài là thành tố góp phần tạo nên đức, hoàn thiện đức. Do đó, cần phải trang bị cả hai phẩm chất này cho người cán bộ, đảng viên. Tuy nhiên, trong hai phẩm chất đó, đức phải là "gốc". Bởi vì, đức có ý nghĩa quyết định thái độ, lập trường chính trị, tư tưởng của người cán bộ, đảng viên và quyết định mục tiêu, lý tưởng mà người cán bộ, đảng viên phấn đấu.

Xuất phát từ nhận thức đúng đắn về vai trò của đạo đức, Hồ Chí Minh đã tự rèn luyện để có phẩm chất đạo đức cao quý của người cộng sản. Suốt thời gian bôn ba ở nước ngoài, nằm gai nếm mật, tìm đường giải phóng cho dân tộc, Hồ Chí Minh đã trở thành người cộng sản có đạo đức cách mạng sáng ngời. Người đã không ngừng bồi dưỡng đạo đức cách mạng ấy cho lớp lớp thế hệ cán bộ Việt Nam. Trong quá trình đào tạo, rèn luyện đội ngũ cán bộ, từ lớp huấn luyện đầu tiên vào những năm 1925-1927 tại Quảng Châu (Trung Quốc), Hồ Chí Minh rất chú ý đến đạo đức của người cán bộ và coi đức là "gốc". Bài giảng đầu tiên của Người tại lớp huấn luyện này là bài "Tư cách người cách mạng" với 23 điều cụ thể về rèn luyện phẩm chất đạo đức cho người cán bộ cách mạng. Vào cuối năm 1940, trước khi về nước trực tiếp lãnh đạo sự nghiệp cách mạng của dân tộc, Hồ Chí Minh đã mở nhiều lớp huấn luyện các thanh niên yêu nước của tỉnh Cao Bằng tại Tĩnh Tây (Trung Quốc) để đào tạo đội ngũ cán bộ nòng cốt cho việc xây dựng Mặt trận Việt Minh. Trong những bài giảng của Người cho các lớp học này, nội dung rèn luyện phẩm chất đạo đức người cán bộ cách mạng cũng luôn được nhấn mạnh.

Những nội dung về đạo đức mà Hồ Chí Minh giáo dục cho cán bộ, đảng viên là cơ sở để các lớp cán bộ cách mạng Việt Nam rèn luyện, phấn đấu. Nhờ vậy, khi mới ra đời, Đảng Cộng sản Việt Nam có số lượng đảng viên còn rất ít, nhưng sau 15 năm đã phát triển lên 5.000 đảng viên - nòng cốt của cách mạng Việt Nam. Họ đã thức tỉnh hàng triệu người cùng giác ngộ cách mạng, đứng lên tự giải phóng cho mình, lập nên một kỳ tích vẻ vang - Cách mạng Tháng Tám năm 1945 - dân tộc Việt Nam đã đập tan hai tầng xiềng xích là thực dân Pháp và phátxít Nhật; lật nhào chế độ quân chủ, lập nên Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội cho dân tộc.

Có được kỳ tích này là do công lao của Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam đã dày công giáo dục, rèn luyện cho đội ngũ cán bộ, đảng viên phẩm chất đạo đức cách mạng, một lòng vì dân, vì nước, vì độc lập, tự do hạnh phúc của dân tộc.

Thấu hiểu sâu sắc nguyên lý "giành chính quyền đã khó, giữ chính quyền càng khó hơn", sau 2 năm Cách mạng Tháng Tám thành công, Hồ Chí Minh viết cuốn sách "Sửa đổi lối làm việc", để giáo dục cán bộ, đảng viên, mong sao có được một đội ngũ cán bộ cách mạng trung kiên, không bị cám dỗ, gục ngã trước những "viên đạn bọc đường". Nội dung bao trùm trong cuốn sách "Sửa đổi lối làm việc" là vấn đề đạo đức của người cán bộ, đảng viên. Hồ Chí Minh đã chỉ ra những ưu điểm và những nhược điểm của cán bộ, đảng viên, đặc biệt là cách phòng tránh và sửa chữa những sai trái trong đạo đức, phong cách của người cán bộ, đảng viên nảy sinh, phát triển từ khi Đảng cầm quyền. Người cho rằng, khuyết điểm lớn nhất của cán bộ, đảng viên là chủ nghĩa cá nhân. Nó là "... một thứ vi trùng rất độc, do nó mà sinh ra các thứ bệnh rất nguy hiểm..." ⁵ . Đó là bệnh tham lam, lười biếng, kiêu ngạo, hiếu danh, thiếu kỷ luật, hẹp hòi, địa phương chủ nghĩa, óc lãnh tụ, kéo bè, kéo cánh.... "Những tật bệnh đó khiến cho Đảng xệch xoạc, ý kiến lung tung, kỷ luật lỏng lẻo, công việc bê trễ. Chính sách không thi hành được triệt để, Đảng xa rời dân chúng" ⁶ . Những khuyết điểm, sai lầm đó hết sức nguy hiểm, ảnh hưởng đến sự tồn vong của Đảng, của sự nghiệp cách mạng, vì nó làm cho quần chúng hoang mang, còn những kẻ cơ hội thì lợi dụng nó để đạt mục đích tự tư tự lợi, bọn phản động thì khuếch trương, tô vẽ thêm cho nó để hạ uy tín Đảng ta, phá hoại sự đoàn kết gắn bó giữa Đảng và nhân dân.

Theo Hồ Chí Minh, điều quan trọng là phải vạch rõ những căn nguyên sâu xa của những khuyết điểm, sai lầm mà cán bộ, đảng viên mắc phải và tìm ra phương sách sửa chữa. Người cho rằng: "Đảng ta không phải trên trời sa xuống. Nó ở trong xã hội mà ra. Vì vậy, tuy nói chung, thì đảng viên phần nhiều là những phần tử tốt, nhưng vẫn có một số chưa bỏ hết những thói xấu tự tư tự lợi, kiêu ngạo, xa hoa, v.v.. Những thói xấu đó có đã lâu, nhất là trong 80 năm nô lệ. Những thói xấu đó, họ mang từ xã hội vào Đảng"2. Do vậy, phải giáo dục cán bộ, đảng viên kiên quyết sửa chữa những thói xấu và làm cho tiệt nọc các chứng bệnh. Còn "... các đảng viên, các cán bộ, cần phải luôn luôn tự hỏi mình, tự kiểm điểm mình và đồng chí mình. Luôn luôn dùng và khéo dùng cách phê bình và tự phê bình, thì khuyết điểm nhất định hết dần, ưu điểm nhất định thêm lên và Đảng ta nhất định thắng lợi" ⁶ .

Hồ Chí Minh xử lý những sai lầm, khuyết điểm về mặt đạo đức của cán bộ, đảng viên một cách bình tĩnh, khoa học, kiên quyết và triệt để, nhưng đầy tính nhân ái. Người kiên trì giáo dục, rèn luyện đội ngũ cán bộ, đảng viên để họ có lòng bao dung, nhân ái, chí công, vô tư, sống vì mọi người, luôn đặt lợi ích của Tổ quốc, của dân tộc lên trên lợi ích của cá nhân mình, rũ sạch chủ nghĩa cá nhân, thấm nhuần đạo đức cách mạng. Nhờ đó, sợi dây chuyền nối Đảng với dân được tạo nên bằng chất liệu bền chắc là "đạo đức và tài năng của người cán bộ Cụ Hồ", đã làm cho cỗ máy cách mạng Việt Nam chạy đều, chạy nhanh, đưa sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc đến thắng lợi.

Rõ ràng, chuẩn mực đạo đức mà Hồ Chí Minh đã giáo dục, rèn luyện cho đội ngũ cán bộ, đảng viên nước ta và coi đó là "cái gốc" là hoàn toàn chuẩn xác. Nó là phương hướng đúng đắn và là yếu tố trọng yếu bảo đảm cho cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác trong mọi thời kỳ và hiện vẫn còn nguyên giá trị trong sự nghiệp đổi mới của Đảng và dân tộc ta.

* *

Sau gần 20 năm đổi mới đất nước, chúng ta đã thu được nhiều thành tựu trên tất cả mọi lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, từng bước thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Song, chúng ta cũng còn không ít những hạn chế, khuyết điểm mà nguyên nhân là do mặt trái của kinh tế thị trường cộng với việc tổ chức, chỉ đạo nền kinh tế nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đối với Đảng và Nhà nước ta còn nhiều mới mẻ, chưa có nhiều kinh nghiệm; trong đó có những hạn chế, khuyết điểm trầm trọng về đạo đức của đội ngũ cán bộ, đảng viên làm nhức nhối xã hội. Những hạn chế, khuyết điểm này biểu hiện bằng các hình thức trực tiếp và gián tiếp, dưới nhiều tệ nạn như: quan liêu, vô trách nhiệm, tham nhũng, buôn lậu, lãng phí thời gian, tiền bạc, của cải của Nhà nước và nhân dân.

Những con sâu mọt của các tệ nạn đó đã cố tình quên đi lời dạy "cần kiệm liêm chính, chí công vô tư" của Hồ Chí Minh. Vì tự tư, tự lợi, chúng sẵn sàng ký những hợp đồng "ma" với đối tác, đi ngược lại truyền thống và lợi ích của dân tộc, làm tổn hại đến văn hoá, môi trường và kinh tế của nước nhà. Chúng sẵn sàng mua những thiết bị cũ của nước ngoài để ăn "hoa hồng", ăn chênh lệch, chiếm lấy mối lợi kếch sù, mặc cho Nhà nước, cho nhân dân phải chịu hậu quả. Chúng khôn khéo "lá mặt, lá trái", bắt tay với bọn đầu nậu, bọn làm ăn bất chính bòn rút tiền bạc của Nhà nước, ăn chặn tiền của của nhân dân. Chúng lợi dụng chức quyền, sẵn sàng nịnh trên, nạt dưới, tìm trăm phương nghìn kế để mưu cầu lợi ích riêng...

Những hậu quả mà chúng gây ra là vô cùng lớn. Trong đó, điều đáng lo ngại là gây ra tâm trạng hoang mang trong xã hội, làm giảm lòng tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước, vào mục tiêu tốt đẹp của chế độ ta. Đúng như Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương khoá VIII đã nhận định: "Một bộ phận cán bộ thoái hoá biến chất về đạo đức, lối sống, lợi dụng chức quyền để tham nhũng, buôn lậu, làm giàu bất chính, lãng phí của công; quan liêu, ức hiếp dân, gia trưởng, độc đoán; có tham vọng cá nhân, cục bộ, kèn cựa địa vị, cơ hội, kém ý thức tổ chức kỷ luật, phát ngôn và làm việc tuỳ tiện, gây mất đoàn kết nội bộ nghiêm trọng. Đáng chú ý là những biểu hiện tiêu cực này đang có chiều hướng phát triển, làm xói mòn bản chất cách mạng của đội ngũ cán bộ, làm suy giảm uy tín của Đảng, suy giảm niềm tin của nhân dân đối với chế độ" ⁷ .

Những loại người này, Hồ Chí Minh gọi là "bất liêm" và "không bằng con vật", đã được Người cảnh báo và đề ra những biện pháp giáo dục, xử lý khi cách mạng mới giành được chính quyền về tay nhân dân vừa được hai năm. Cái "mới" hiện nay là nó diễn ra ở quy mô, mức độ trầm trọng và tác hại lớn hơn nhiều.

Thái độ của Đảng và Nhà nước ta đối với tệ nạn, căn bệnh nói trên là kiên quyết chữa trị. Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương khoá VIII và các nghị quyết tiếp theo của Đảng, cũng như những văn kiện của Quốc hội, của Chính phủ thể hiện khá đầy đủ ở tầm vĩ mô về chiến lược xây dựng đội ngũ cán bộ hiện nay là: "Coi trọng cả đức và tài, đức là gốc" ⁸ . Ở đây, lại một lần nữa, Đảng và Nhà nước ta nhấn mạnh đức là "gốc", vì "gốc" có vững thì cây mới có thể trụ được trước mưa sa, bão táp. Cán bộ, đảng viên khi đã có đức thì họ sẽ có bản lĩnh chính trị vững vàng để vượt qua mọi cám dỗ. Bản thân họ sẽ biết điều chỉnh những hành vi theo lẽ phải.

Để có đức là "gốc" thì ngay từ đầu đã phải rèn luyện, giáo dục các chuẩn mực đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên. Ngay từ khâu tuyển chọn, đào tạo cán bộ, kết nạp đảng viên mới đã phải làm kỹ, phân ra từng loại để giáo dục, trang bị cho họ những phẩm chất đạo đức cần thiết. Đối với một bộ phận cán bộ, đảng viên thoái hoá biến chất về đạo đức cần phải sửa chữa cho tiệt nọc. Trường hợp không thể sửa chữa được cho họ, mà họ trở thành lực lượng phản động đi ngược lại lợi ích của Đảng, của dân tộc, thì phải kiên quyết loại bỏ như Hồ Chí Minh đã chỉ dẫn và đã làm. Đó cũng là đòi hỏi của sự nghiệp đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Văn kiện Đại hội IX cũng như nhiều văn kiện trước đây của Đảng đã nhấn mạnh các biện pháp giáo dục, răn đe, xử lý những cán bộ, đảng viên thoái hoá biến chất; đồng thời, động viên, khen thưởng những cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân có phẩm chất đạo đức tốt, có hành động dũng cảm chống lại những hiện tượng băng hoại đạo đức xã hội. Văn kiện đòi hỏi phải "thường xuyên giáo dục cán bộ, đảng viên, công chức về chính trị, tư tưởng, đạo đức cách mạng"; phải "cụ thể hoá và thực hiện nghiêm những điều cấm đối với cán bộ, công chức, trước hết là cán bộ chủ chốt, cán bộ quản lý"; phải "Xử lý nghiêm minh theo pháp luật và theo Điều lệ Đảng những cán bộ, đảng viên, công chức ở bất cứ cấp nào, lĩnh vực nào lợi dụng chức quyền để tham nhũng. Có những biện pháp cụ thể bảo vệ và khen thưởng những người kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng" ⁹ ... Với những đòi hỏi ấy, lẽ ra đội ngũ cán bộ, đảng viên của chúng ta phải tốt lên rất nhiều và còn rất ít những hiện tượng thoái hoá biến chất, lợi dụng chức quyền gây nhũng nhiễu. Nhưng, điều lẽ ra ấy lại diễn ra không theo mong đợi. Tại sao vậy? Chắc chắn sẽ có rất nhiều câu trả lời, nhưng câu trả lời đáng lưu tâm hơn là: nhiều văn kiện và nghị quyết của Đảng chưa thực sự đi vào cuộc sống, chưa được triển khai và thực hiện một cách nghiêm túc ở các tổ chức cơ sở đảng, ở các tổ chức nhà nước, đoàn thể, ở các cá nhân cán bộ, đảng viên. Chỉ lấy một ví dụ, Văn kiện Đại hội IX đã quy định: "Cán bộ lãnh đạo các cấp, các ngành, các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp nhà nước kê khai tài sản của cá nhân và gia đình mình (nhà đất, cơ sở sản xuất, kinh doanh, cổ phiếu...). Kịp thời kiểm tra và kết luận, có biện pháp xử lý những cán bộ, công chức có tài sản bất minh" ¹⁰ , nhưng, cho đến nay không được mấy nơi làm tốt! Nêu lên ví dụ này để nói rằng, muốn rèn được đức cho cán bộ, đảng viên, thì ngoài việc có chủ trương đúng, còn phải có biện pháp cụ thể, quyết liệt, và có kiểm tra, đôn đốc thường xuyên việc thực hiện.

Con người là chủ thể của cộng đồng xã hội; vừa là "nhân" lại vừa là "quả" của cộng đồng xã hội mà họ chung sống. Cho nên, để đấu tranh cho "tiệt nọc" các chứng bệnh phi đạo đức và xây dựng được một xã hội có đạo đức mới, phải phối hợp đồng bộ giữa cá nhân và cộng đồng trong nhận thức và thực hành đạo đức. Ở trong mỗi con người đều có sự tiềm ẩn của cái thiện và cái ác, cái đúng và cái sai. Bởi vậy, trong giáo dục, rèn luyện cán bộ, đảng viên cần phải xem xét cái gì họ đã làm đúng, cái gì họ làm chưa đúng để trang bị ngày càng nhiều cái thiện, cái tốt cho họ và hạn chế, đi đến quét sạch cái xấu, cái ác trong họ. Phải giáo dục, trang bị cho họ những phẩm chất đạo đức cách mạng nhất định, trên cơ sở đó, họ sẽ tự giác nhận ra và phát huy được cái thiện, cái đúng và kìm chế cái ác, cái sai.

Cái thiện, cái đúng phải là chuẩn mực của cộng đồng. Do vậy, song song với việc khuyến khích cá nhân và tập thể tự giác chấp hành những chuẩn mực đó, Nhà nước và cộng đồng cần có pháp luật, quy chế để bảo vệ những chuẩn mực đó. Pháp luật chính là chuẩn mực đạo đức của cộng đồng được luật hoá để giúp cho cộng đồng vươn tới xã hội đạo đức, có trật tự kỷ cương. Tuy nhiên, không phải cứ có luật là xã hội răm rắp tuân theo mà phải qua quá trình nhận thức, mỗi người nhận thức ra cái đúng, cái sai và tự giác chấp hành pháp luật. Do đó, trách nhiệm của Nhà nước là phải tuyên truyền, giáo dục cho mọi người hiểu được luật và tuân theo pháp luật. Trong trường hợp những cá nhân và đơn vị cố tình không tự giác chấp hành pháp luật thì Nhà nước cần có biện pháp cứng rắn cưỡng chế họ tuân theo.

Hiện nay, trước những đòi hỏi cấp bách của xã hội và những yêu cầu bức xúc của nhân dân, Quốc hội đã ban hành Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và Luật Chống tham nhũng. Những luật này có hiệu lực chắc chắn sẽ góp phần to lớn vào việc phòng ngừa, răn đe và đẩy lùi tệ tham nhũng, tham ô lãng phí đang làm băng hoại đạo đức của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên. Nhưng, luật pháp có hoàn thiện đến mấy cũng không thể lấp được mọi kẽ hở. Kẻ xấu vẫn có thể lợi dụng những kẽ hở ấy để luồn lách thực hiện hành vi tham nhũng, lãng phí. Do đó, việc xây dựng cho toàn Đảng, toàn dân ý thức bảo vệ luật pháp, không lợi dụng những kẽ hở của luật, lách luật, để thực hiện những hành vi tham nhũng, lãng phí là rất cần thiết. Cao hơn nữa là giáo dục cho toàn Đảng, toàn dân tự giác chấp hành luật, làm chủ luật, phát hiện những kẽ hở của luật, kiến nghị với Quốc hội sửa đổi, bổ sung, làm cho luật càng ngày càng hoàn thiện.

Đạo đức là cái "gốc" của xã hội nói chung và của cán bộ, đảng viên nói riêng. Việc xây dựng những chuẩn mực đạo đức và hệ thống pháp luật bảo vệ nó phải là việc làm thường xuyên của Nhà nước. Hơn thế, việc giáo dục đạo đức và pháp luật một cách có hệ thống và thường xuyên từ trong trường học ra đến ngoài xã hội với nội dung và phương pháp thích hợp có vị trí quan trọng trong nhận thức và hành động theo đạo đức và pháp luật của mọi đối tượng trong toàn xã hội. Mỗi thành viên của xã hội, của mọi tổ chức nhà nước, đoàn thể phải sống theo pháp luật và rèn luyện theo những chuẩn mực đạo đức xã hội. Đối với những cán bộ, đảng viên vi phạm pháp luật, suy thoái về đạo đức, tham nhũng, tham ô lãng phí, buôn lậu, không phải vì họ không biết những chuẩn mực đạo đức cần có của người cán bộ, đảng viên, mà vì lợi ích cá nhân, họ đã bán rẻ nhân phẩm, bất chấp lợi ích của dân tộc, của nhân dân, thì cần thẳng tay trừng trị theo pháp luật. Đó cũng là việc làm có ý nghĩa giáo dục sâu sắc và mang tính nhân đạo cao.

TƯ TƯỞNG "NÂNG CAO ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG, QUÉT SẠCH CHỦ NGHĨA CÁ NHÂN" CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH

Cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của toàn bộ sự nghiệp cách mạng Việt Nam do Đảng ta lãnh đạo. Công tác cán bộ bao giờ cũng được Đảng và Bác Hồ hết sức coi trọng. Những thành tựu vĩ đại của cách mạng nước ta mấy chục năm qua có nhiều nguyên nhân, trong đó có một nguyên nhân cơ bản là chúng ta đã thực sự coi trọng và làm tốt công tác cán bộ.

Thế nhưng, trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế hiện nay, vấn đề cán bộ, nhất là phẩm chất và năng lực của người cán bộ cách mạng đang bị thử thách hết sức gay gắt. Đại hội IX, Đảng ta thẳng thắn nhận định: " Tình trạng tham nhũng, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống ở một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên là rất nghiêm trọng . Nạn tham nhũng kéo dài trong bộ máy của hệ thống chính trị và trong nhiều tổ chức kinh tế là một nguy cơ lớn đe doạ sự sống còn của chế độ ta. Tình trạng lãng phí, quan liêu còn khá phổ biến" ¹¹ . Hội nghị Trung ương 9 khoá IX tiếp tục nhận định: "tình trạng suy thoái về đạo đức, lối sống, tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí trong một bộ phận cán bộ, đảng viên chưa được ngăn chặn và đẩy lùi, chủ nghĩa cá nhân có chiều hướng phát triển; ở nhiều đảng viên và tổ chức cơ sở đảng tính chiến đấu, tinh thần bảo vệ đường lối, chính sách của Đảng, bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân yếu. Tình hình tham nhũng, tiêu cực vẫn rất nghiêm trọng trong các lĩnh vực quản lý xây dựng cơ bản, nhà đất, tài chính doanh nghiệp nhà nước, chi tiêu ngân sách và thi hành pháp luật. Tình trạng trên đây hiện vẫn là nỗi băn khoăn lớn của cán bộ, đảng viên và nhân dân" ¹² .

Làm thế nào để ngăn chặn sự thoái hoá, biến chất và yếu kém của một bộ phận cán bộ, đảng viên trong điều kiện hiện nay để xây dựng một chiến lược cán bộ đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ cách mạng, theo chúng tôi, có nhiều nội dung, trong đó tìm hiểu, học tập một cách sâu sắc và thực hiện đúng tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác cán bộ là "chìa khoá" quan trọng nhất.

Hồ Chí Minh từng nói: Công việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém. Theo Người, điều chủ chốt với cán bộ là có thấm nhuần đạo đức cách mạng hay không. Theo Bác, con người ta có bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm, Chính... Thiếu một đức, thì không thành người. Khi nói về mối quan hệ giữa tài và đức của cán bộ, đảng viên, Người giải thích: "Đức là đạo đức cách mạng . Đó là cái gốc, rất là quan trọng. Nếu không có đạo đức cách mạng thì có tài cũng vô dụng. Đạo đức cách mạng là triệt để trung thành với cách mạng, một lòng một dạ phục vụ nhân dân" ¹³ . Rõ ràng, đối với Hồ Chí Minh, cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, trong đó vấn đề đạo đức cách mạng của người cán bộ là quan trọng nhất, là tiêu chí số một. Người nhiều lần khẳng định: không có đạo đức cách mạng thì dù có tài cũng vô dụng.

Chính vì nhất quán trong tư tưởng vấn đề cán bộ là cốt tuỷ của sự nghiệp cách mạng nên suốt cuộc đời mình, trong bất cứ hoàn cảnh nào, Người cũng đau đáu một niềm suy nghĩ xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên vừa "hồng" vừa "chuyên" ngang tầm với nhiệm vụ cách mạng, xứng đáng với niềm tin yêu và trông cậy của nhân dân. Người đặc biệt quan tâm xây dựng đạo đức cách mạng . Theo Bác, người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang. Và, người cán bộ cách mạng... phải giữ vững đạo đức cách mạng mới là người cán bộ cách mạng chân chính. Đạo đức cách mạng, theo Người, có thể tóm tắt là: nhận rõ phải, trái, giữ vững lập trường; tận trung với nước; tận hiếu với dân. Đạo đức cách mạng là quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng. Đó là điều chủ chốt nhất. Người khẳng định: muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội thì phải có con người xã hội chủ nghĩa. Con người xã hội chủ nghĩa là con người có đạo đức với các phẩm chất: cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư, một lòng một dạ phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng.

Quan niệm của Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng rất rõ ràng, cụ thể, gần gũi và dễ hiểu. Người còn chỉ rõ, đối với cán bộ, đảng viên có đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn, gian khổ, thất bại, cũng không sợ sệt, rụt rè, lùi bước. Đó là những người, vì lợi ích chung của Đảng, của cách mạng, của giai cấp, của dân tộc và của loài người mà không ngần ngại hy sinh lợi ích riêng của cá nhân. Khi cần thì sẵn sàng hy sinh cả tính mạng của mình cũng không tiếc.

Khi nói về một số cán bộ, đảng viên mắc khuyết điểm, chậm tiến, Hồ Chí Minh khẳng định: nói chung, các đồng chí ấy rất trung thành với Đảng, với nhân dân, nhưng tư tưởng và tác phong chưa thuần, đang mang một "ba lô chủ nghĩa cá nhân" hoặc nặng, hoặc nhẹ. Người chỉ rõ nguyên nhân của chủ nghĩa cá nhân là: "Sinh trưởng trong xã hội cũ, chúng ta ai cũng mang trong mình hoặc nhiều hoặc ít vết tích xấu xa của xã hội đó về tư tưởng, về thói quen... Vết tích xấu nhất và nguy hiểm nhất của xã hội cũ là chủ nghĩa cá nhân . Chủ nghĩa cá nhân trái ngược với đạo đức cách mạng, nếu nó còn lại trong mình, dù là ít thôi, thì nó sẽ chờ dịp để phát triển, để che lấp đạo đức cách mạng, để ngăn trở ta một lòng một dạ đấu tranh cho sự nghiệp cách mạng" ¹⁴ .

Người vạch ra chân tướng và biểu hiện cụ thể của chủ nghĩa cá nhân , là so bì đãi ngộ: lương thấp, cao, quần áo đẹp, xấu, là uể oải, muốn nghỉ ngơi, hưởng thụ, an nhàn; là việc gì cũng chỉ lo lợi ích riêng của mình, không quan tâm đến lợi ích chung của tập thể; "miễn là mình béo mặc thiên hạ gầy". Theo Người, do chủ nghĩa cá nhân mà ngại gian khổ, khó khăn, sa vào tham ô, hủ hoá, lãng phí, xa hoa; tham danh trục lợi, thích địa vị, quyền hành; tự cao tự đại, coi thường tập thể, xem khinh quần chúng, độc đoán chuyên quyền; xa rời quần chúng, xa thực tế, mắc bệnh quan liêu, mệnh lệnh; họ không có tinh thần cố gắng vươn lên, không chịu học tập để tiến bộ. Cũng do chủ nghĩa cá nhân mà mất đoàn kết, thiếu tính tổ chức, tính kỷ luật, kém tinh thần trách nhiệm, không chấp hành đúng đường lối, chính sách của Đảng và của Nhà nước, làm hại đến lợi ích của cách mạng, của nhân dân. Nó đẻ ra mọi thói hư tật xấu như: lười biếng, suy bì, kiêu căng, kèn cựa, nhút nhát, lãng phí, tham ô, bè phái, địa phương chủ nghĩa...

Theo Người, muốn đánh thắng kẻ địch bên ngoài, thì trước hết phải đánh thắng kẻ địch bên trong là chủ nghĩa cá nhân. Muốn giữ gìn sự trong sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin thì trước hết tự mình phải trong sáng. Muốn đánh thắng kẻ thù là chủ nghĩa đế quốc , muốn xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội , thì trước hết phải chiến thắng "kẻ thù bên trong" của mỗi cán bộ, đảng viên, mỗi cơ quan, đơn vị cũng như của cả sự nghiệp cách mạng của chúng ta. Bởi trong cuộc đấu tranh chống đế quốc xâm lược, chủ nghĩa cá nhân chống phá ta từ trong nội bộ, làm suy yếu ta, tiếp tay cho địch. Còn trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cá nhân đã đẻ ra muôn vàn thứ bệnh làm tha hoá, biến chất đội ngũ cán bộ của Đảng, làm mất lòng tin của nhân dân đối với Đảng.

Với Hồ Chí Minh, chủ nghĩa cá nhân là trái ngược với đạo đức cách mạng. Vì vậy, muốn thành người cộng sản chân chính phải chống chủ nghĩa cá nhân. Hồ Chí Minh kiên quyết phê phán chủ nghĩa cá nhân và không ngừng kêu gọi mọi người kiên quyết đấu tranh loại bỏ chủ nghĩa cá nhân ra khỏi đời sống xã hội. Theo Người, muốn có con người xã hội chủ nghĩa phải xây dựng tư tưởng xã hội chủ nghĩa. Mà muốn có tư tưởng xã hội chủ nghĩa phải gột sạch chủ nghĩa cá nhân; muốn thành người xã hội chủ nghĩa, phải có tư tưởng xã hội chủ nghĩa, phải chống chủ nghĩa cá nhân; hay, muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có con người xã hội chủ nghĩa. Con người xã hội chủ nghĩa là phải đi đến hoàn toàn không có chủ nghĩa cá nhân... Chính vì thế, Hồ Chí Minh khẳng định, để tu dưỡng đạo đức cách mạng, đạo đức xã hội chủ nghĩa, phải kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân.

Hồ Chí Minh đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên phải không ngừng trau dồi đạo đức cách mạng, bồi dưỡng chủ nghĩa tập thể, tẩy trừ chủ nghĩa cá nhân. Người nói: "Mỗi cán bộ, đảng viên phải đặt lợi ích của cách mạng, của Đảng, của nhân dân lên trên hết, trước hết. Phải kiên quyết quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng , bồi dưỡng tư tưởng tập thể, tinh thần đoàn kết, tính tổ chức và tính kỷ luật" ¹⁵ . Mặc dù, Hồ Chí Minh đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên phải đặt lợi ích của cách mạng, của Đảng, của nhân dân lên trên hết nhưng Người cũng rất nhân văn, rất "con người" khi chỉ rõ: "Đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân không phải là "giày xéo lên lợi ích cá nhân". Mỗi người đều có tính cách riêng, sở trường riêng, đời sống riêng của bản thân và của gia đình mình. Nếu những lợi ích cá nhân đó không trái với lợi ích của tập thể thì không phải là xấu. Nhưng lại phải thấy rằng chỉ ở trong chế độ xã hội chủ nghĩa thì mỗi con người mới có điều kiện để cải thiện đời sống riêng của mình, phát huy tính cách riêng và sở trường riêng của mình" ¹⁶ .

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Người luôn nhắc nhở: "Mọi đảng viên đều phải ra sức học tập chủ nghĩa Mác - Lênin củng cố lập trường giai cấp vô sản...; phải luôn luôn nâng cao đạo đức cách mạng , kiên quyết đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, bồi dưỡng chủ nghĩa tập thể của giai cấp vô sản... " ¹⁷ . Bởi theo Người, muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có tinh thần xã hội chủ nghĩa, muốn có tinh thần xã hội chủ nghĩa phải đánh bại chủ nghĩa cá nhân. Người luôn luôn tin tưởng rằng: chủ nghĩa tập thể, chủ nghĩa xã hội nhất định thắng, chủ nghĩa cá nhân nhất định bị tiêu diệt.

Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân là một tư tưởng rất quan trọng trong hệ thống tư tưởng cách mạng của Hồ Chí Minh. Đây chính là tư tưởng cốt lõi, là "cơ sở lý luận và thực tiễn" để xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng nói riêng và xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa Việt Nam nói chung. Xây dựng con người Việt Nam vừa là mục đích, vừa là động lực của sự nghiệp cách mạng nước ta do Đảng lãnh đạo. Vì thế, để thực hiện thành công chiến lược con người, chúng ta phải đào tạo, rèn luyện và xây dựng được một lực lượng cán bộ hùng hậu đủ sức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Điều này lý giải vì sao suốt cuộc đời lãnh đạo cách mạng của mình, Hồ Chí Minh đã dồn bao tâm lực, không ngừng, không nghỉ để giáo dục, dạy dỗ và thuyết phục mọi người phải nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân. Người đã vạch ra một cách sâu sắc nguồn gốc, bản chất và những biểu hiện cụ thể "muôn hình, vạn trạng" của chủ nghĩa cá nhân. Người cũng chỉ rõ, muốn tẩy rửa những căn bệnh của chủ nghĩa cá nhân, mỗi cán bộ, đảng viên phải thấm nhuần chủ nghĩa Mác - Lênin, thấm nhuần lý tưởng cộng sản chủ nghĩa; phải nâng cao trình độ giác ngộ của mình; phải học theo cái tinh thần kiên quyết, dũng cảm, hy sinh của nhân dân và của chiến sĩ; phải thực hành tự phê bình và phê bình đồng sự mình. Phê bình một cách thiết thực mà thân ái. Phê bình từ cấp trên xuống và từ cấp dưới lên. Phê bình nhau và giúp đỡ nhau sửa chữa.

Những vấn đề mà Đảng và nhân dân ta đang hết sức lo lắng và được trình bày ở Nghị quyết Đại hội IX và Nghị quyết Trung ương 9 khoá IX về tình trạng suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, nạn tham nhũng, hối lộ, nạn quan liêu, cửa quyền, độc đoán, hống hách, chuyên quyền, sách nhiễu nhân dân, xa rời quần chúng... ở một số cán bộ, đảng viên hiện nay không ngoài những biểu hiện cụ thể của chủ nghĩa cá nhân mà chính Hồ Chí Minh khi sinh thời đã dồn biết bao tâm lực tập trung phê phán và kiên quyết đấu tranh. Trong điều kiện đổi mới, hội nhập quốc tế hiện nay, rõ ràng để "Tiếp tục đổi mới công tác cán bộ. Xây dựng đội ngũ cán bộ, trước hết là cán bộ lãnh đạo và quản lý ở các cấp, vững vàng về chính trị, gương mẫu về đạo đức, trong sạch về lối sống, có trí tuệ, kiến thức và năng lực hoạt động thực tiễn, gắn bó với nhân dân" ¹⁸ , việc học tập một cách sâu sắc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đặc biệt là tư tưởng "nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân" của Người có ý nghĩa sống còn đối với công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Để thiết thực nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước hiện nay theo chúng tôi cần thực hiện một số giải pháp vừa cấp bách vừa mang tính lâu dài sau: Tiếp tục đổi mới công tác cán bộ theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương khoá VIII (về chiến lược cán bộ của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước) và Nghị quyết Đại hội IX của Đảng; kiên quyết xử lý nghiêm những cán bộ, đảng viên tham nhũng, thoái hoá, biến chất; phát động phong trào tuyên truyền, giáo dục đạo đức cách mạng; thường xuyên tổ chức những đợt sinh hoạt nghiêm túc trong đội ngũ cán bộ, đảng viên về phê bình và tự phê bình theo tinh thần xây dựng; đẩy mạnh đấu tranh chống tham nhũng; đẩy mạnh cải cách hành chính, chống quan liêu, cửa quyền, nhũng nhiễu nhân dân; tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật; kiên quyết phê phán lối sống thực dụng, lai căng, ngăn chặn sự xâm nhập của văn hoá độc hại; kiên quyết đấu tranh chống các tư tưởng phản động, ly khai, chống âm mưu "diễn biến hoà bình"; xây dựng con người mới phù hợp với điều kiện hiện nay; đề cao gương "người tốt, việc tốt"; có chính sách, cơ chế phù hợp để giải quyết hài hoà mối quan hệ giữa ba lợi ích; thực hiện nghiêm túc Quy chế dân chủ ở cơ sở ; đẩy mạnh phong trào xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư...

Và cuối cùng, muốn phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ở nước ta trong điều kiện hiện nay, chúng ta cần ghi nhớ và thực hiện đúng những lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Đảng ta là một đảng cầm quyền. Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư. Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đày tớ thật trung thành của nhân dân.

"NÓI ĐI ĐÔI VỚI LÀM, PHẢI NÊU GƯƠNG VỀ ĐẠO ĐỨC" - MỘT NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

Đạo đức là một bộ phận của thế giới quan chi phối toàn bộ nhận thức và hành động của con người. Đạo đức cách mạng đòi hỏi sự thống nhất giữa động cơ và hiệu quả , giữa lời nói và việc làm , từ đời sống chung đến đời sống riêng . Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh đòi hỏi sự thống nhất cao độ của đạo đức trong toàn bộ đời sống và hoạt động của con người: đạo đức với chính trị, đạo đức với pháp luật, đạo đức với tài năng, đạo đức cách mạng với đạo đức đời thường...

I. "NÓI PHẢI ĐI ĐÔI VỚI LÀM", MỘT NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA ĐẠO ĐỨC

1 . Dân tộc ta có truyền thống trọng đạo đức. Trong khi đề cao các chuẩn mực đạo đức cần có, nhân dân ta cũng đòi hỏi nó phải được thể hiện trong hành vi hằng ngày, tức là trong thực hành đạo đức. Ca dao, tục ngữ khi đưa ra hình ảnh "nói như rồng leo, làm như mèo mửa" chính là để tỏ thái độ phê phán đối với thói đạo đức giả: nói không đi đôi với làm, nói nhiều làm ít, nói hay làm dở, nói một đằng, làm một nẻo...

Các học thuyết đạo đức và tôn giáo xưa nay đều coi trọng nguyên tắc "nói đi đôi với làm", song trong thực tế nó không thực hiện được bao nhiêu. Các học thuyết đạo đức này thường chỉ chú trọng trau dồi động cơ đạo đức, đi tới tách rời động cơ với hiệu quả , nên cũng không thực hiện được sự nhất quán giữa nói và làm . Ví như đạo đức Nho giáo cũng đưa ra những mệnh đề như: "kiến nghĩa bất vi, vô dũng dã" (việc nghĩa mà không làm, không phải là dũng vậy). Nhưng đạo đức Nho giáo cơ bản cũng chỉ là đạo đức "tu thân", nên kết quả cũng như mọi đạo đức duy tâm khác, đều thể hiện "sự bất lực đưa ra hành động" như Mác đã từng phê phán.

Giai cấp tư sản phương Tây trong cuộc đấu tranh chống lại thứ đạo đức giả dối, hà khắc của phong kiến và nhà thờ trung cổ đã biết giương cao ngọn cờ nhân văn, nhân quyền, đề cao giá trị nhân đạo, dân chủ, tự do, các khát vọng trần thế của con người,... Nhưng thực trạng đầy rẫy áp bức bất công của xã hội tư bản tự nó đã vạch trần thứ đạo đức giả dối, chỉ nói mà không làm mà giai cấp tư sản vẫn rêu rao.

2 . Đạo đức Hồ Chí Minh không phải là đạo đức tu thân mà là đạo đức dấn thân , tức là đạo đức gắn liền với hành động, nói để làm, nhất là nói về đạo đức phải đi đôi với thực hành đạo đức, mà phải làm có hiệu quả , nếu một người làm việc gì cũng không có hiệu quả thì theo Hồ Chí Minh không thể coi là một người có đạo đức. Người nói: "Phải lấy kết quả thiết thực đã góp sức bao nhiêu cho sản xuất và lãnh đạo sản xuất mà đo ý chí cách mạng của mình. Hãy kiên quyết chống bệnh nói suông, thói phô trương hình thức, lối làm việc không nhằm mục đích nâng cao sản xuất" ¹⁹ .

Hồ Chí Minh nói nhiều đến vai trò, tác dụng của đạo đức, nêu ra những nguyên tắc chuẩn mực đạo đức cho cán bộ và nhân dân: từ đời công đến đời tư. Tuy nhiên, Hồ Chí Minh thực hành đạo đức còn nhiều hơn những điều Người nói, hoặc chỉ lặng lẽ, kiên trì nêu gương mà không nói. Người đã vận dụng phương thức của người xưa: "dĩ nhân nhi giáo, dĩ ngôn nhi giáo", tức là trước hết phải giáo dục bằng tấm gương sống của chính mình đã, sau đó mới giáo dục bằng lời nói.

Ở Hồ Chí Minh luôn luôn có sự nhất quán giữa nói và làm, giữa giáo dục đạo đức với thực hành đạo đức. Người nói: "Cả đời tôi chỉ có một mục đích, là phấn đấu cho quyền lợi Tổ quốc, và hạnh phúc của quốc dân.

Những khi tôi phải ẩn nấp nơi núi non, hoặc ra vào chốn tù tội, xông pha sự hiểm nghèo - là vì mục đích đó" ²⁰ . Cho đến trước khi qua đời, Người còn viết trong Di chúc : "Suốt đời tôi hết lòng hết sức phục vụ Tổ quốc, phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân. Nay dù phải từ biệt thế giới này, tôi không có điều gì phải hối hận, chỉ tiếc là tiếc rằng không được phục vụ lâu hơn nữa, nhiều hơn nữa".

Cả cuộc đời Người là bằng chứng cảm động cho sự nhất quán tuyệt vời giữa nói và làm đạo đức . Nhờ kiên trì thực hành đạo đức mà Người đã để lại cho dân tộc ta gấm gương "có một không hai" về đạo đức của một vị lãnh tụ thực sự của nhân dân.

3. Ở Hồ Chí Minh, hoàn toàn không có sự khác biệt giữa đạo đức cách mạng với đạo đức đời thường. Đó cũng là một điểm đối lập giữa đạo đức cũ và đạo đức mới.

Hồ Chí Minh không phải là một ông thánh. Hồ Chí Minh cũng chỉ là một con người bình thường. Sở dĩ Hồ Chí Minh trở thành một nhà đạo đức chân chính đã để lại cho chúng ta một tấm gương đạo đức sáng ngời là vì suốt đời Người đã không ngừng tự hoàn thiện mình theo lý tưởng chân, thiện, mỹ; gương mẫu từ việc lớn đến việc nhỏ, nên đã thực hiện được sự nhất quán giữa đời công và đời tư, giữa vĩ nhân và người bình thường, giữa đạo đức cách mạng với đạo đức hằng ngày.

Vào thăm nhà sàn của Bác Hồ, nhiều chính khách nước ngoài đã rút ra được một nhận xét sâu sắc: "Bài học mà chúng ta có thể rút ra từ cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh là người ta không thể là nhà cách mạng trong những việc lớn mà lại thiếu sót trong những việc nhỏ".

4 . "Hành nan, ngôn dị" là một tổng kết sâu sắc của người xưa về cái khó trong việc đạt tới sự nhất quán giữa nói và làm, nhất là giữa nói đạo đức với thực hành đạo đức. Phải thừa nhận rằng đối với đa số người đời, không phải ai cũng có thể thực hiện trọn vẹn mọi nơi, mọi lúc cái điều mình đã nói. Xuất phát từ đạo lý, hảo tâm, thiện chí, có lúc ta muốn làm hoặc hứa làm một điều tốt đẹp gì đó, nhưng rồi do khó khăn khách quan hoặc do yếu đuối không vượt qua được, ta đã bỏ lỡ rồi cứ day dứt mãi, ân hận dài. Theo tôi, nếu còn biết ân hận, biết xấu hổ, nuối tiếc tức là vẫn còn cái tâm thiện, bởi nó hoàn toàn khác về chất so với cái bệnh chỉ nói mà không làm, nói hay làm dở, nói một đằng làm một nẻo,... Đáng tiếc là hiện nay có một số người đã bị "đứt dây thần kinh xấu hổ" không còn cái "tu ố chi tâm" ²¹ như người xưa nói, nên cứ trượt dài trong sự tha hoá về đạo đức mà không biết hổ thẹn.

Hiện nay, khi mà hiện tượng thương mại hoá tình người và các quan hệ xã hội có chiều hướng gia tăng, ta cần phải hết sức cảnh giác với căn bệnh "nói không đi đôi với làm" này. Trên thương trường, đó là lối quảng cáo "một tấc đến trời", lạm phát ngôn từ đến mức chỉ nghe đã chóng mặt. Nơi công sở cũng có một số người luôn chơi trò "vũ hội hoá trang", sống với hai nhân cách, trong cuộc họp họ thường nói rất hay về nhân ái, đạo đức, liêm chính, lương tâm... nhưng trong thực tế hành động lại làm ngược lại.

Cũng còn một số vị "thủ trưởng", như Bác Hồ thường phê phán "Chỉ biết nói là nói, nói giờ này qua giờ khác, ngày này qua ngày khác. Nhưng một việc gì thiết thực cũng không làm được" ²² ; nghĩa là chỉ quen chỉ thị, quen đề xuất, nói rồi quên, nói cao giọng mà không tính đến các điều kiện thực tế, đến khả năng hành động, thực thi của chính mình. Hình như họ nói cốt để cho người khác làm, còn chính mình lại không quyết tâm theo đuổi, chỉ đạo thực hiện đến cùng một công việc nào đó. Thành ra, có nhiều chủ trương không đi vào cuộc sống, không đem lại chuyển biến đáng kể trong thực tế.

Cùng với hiện tượng suy thoái về đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ có chức, có quyền, căn bệnh "nói nhiều làm ít, nói hay làm dở" đã góp phần làm giảm lòng tin của dân, làm tích tụ trong họ những bất mãn, hoài nghi không đáng có. Để khắc phục và hạn chế căn bệnh này, cần có một cuộc vận động, giáo dục rộng rãi, trong đó có việc học tập và làm theo tấm gương Hồ Chí Minh: để nói đi đôi được với làm thì khi nói phải nghĩ đến làm, có làm được thì mới nói, thậm chí chỉ lặng lẽ làm mà không nói. Đó là phong cách Hồ Chí Minh, đặc biệt trong lĩnh vực đạo đức và lối sống.

II. ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG VÀ VAI TRÒ NÊU GƯƠNG CỦA NGƯỜI LÃNH ĐẠO

1 . Từ xưa, ở phương Đông và Việt Nam, cả Nho, Phật, Lão đều coi trọng đạo đức, đều nêu cao lý tưởng "vua sáng, tôi hiền", nghĩa là nêu cao tấm gương đạo đức của người lãnh đạo, do đó sự nêu gương đạo đức ở người cán bộ, đảng viên, đặc biệt ở người lãnh đạo, giữ một vai trò cực kỳ quan trọng. Một khi quần chúng đã mất niềm tin vào đạo đức của người cầm quyền thì niềm tin chính trị đối với họ cũng không còn.

Trong lịch sử nước ta, những lãnh tụ dân tộc muốn tập hợp được nhân dân chống ngoại xâm hay chống lại chế độ phong kiến hà khắc đều phải là những người có uy tín đạo đức rất cao. Ngược lại, bọn vua chúa vô đạo sớm muộn cũng đều bị nhân dân lật đổ. Ta hiểu vì sao Hồ Chí Minh nói: đối với các dân tộc phương Đông,

"... một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền" ²³ .

Từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, sau khi lãnh đạo nhân dân giành được chính quyền, Đảng ta đã trở thành đảng cầm quyền, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt lên hàng đầu việc giáo dục đạo đức cho cán bộ, đảng viên. Người đã kiên trì đấu tranh chống lại nguy cơ xa rời cuộc sống, xa rời quần chúng, rơi vào thoái hoá biến chất của một đảng cầm quyền. Người nói: "Quần chúng chỉ quý mến những người có tư cách, đạo đức. Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước" ²⁴ . "Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người là một công việc to tát, mà tự mình không có đạo đức, không có căn bản, tự mình đã hủ hoá, xấu xa thì còn làm nổi việc gì" ²⁵ .

Với trí tuệ sáng suốt, tầm nhìn xa rộng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm tiên tri, tiên lượng về những căn bệnh của những người có chức, có quyền và đã sớm chỉ ra những biện pháp cần đề phòng, khắc phục, trong đó Người đặt lên hàng đầu việc thường xuyên giáo dục, rèn luyện đạo đức cho cán bộ, đảng viên. Không lâu trước khi qua đời, Người đã từng cảnh báo: "Một dân tộc, một đảng và mỗi con người, ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn, không nhất định hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người yêu mến và ca ngợi, nếu lòng dạ không trong sáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân" ²⁶ .

Nhận thức được vai trò và sức mạnh của sự nêu gương, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên nhắc đến tấm gương đạo đức của V.I.Lênin: "Không phải chỉ thiên tài của Người, mà chính là tính coi khinh sự xa hoa, tinh thần yêu lao động, đời tư trong sáng, nếp sống giản dị, tóm lại là đạo đức vĩ đại và cao đẹp của người thầy, đã ảnh hưởng lớn lao tới các dân tộc châu Á và đã khiến cho trái tim của họ hướng về Người, không gì ngăn cản nổi" ²⁷ .

Theo Người, sức hấp dẫn của chủ nghĩa xã hội không phải ở lý tưởng cao xa nào mà trước hết, cụ thể và trực tiếp, là ở những người cộng sản ưu tú bằng tấm gương sống và hành động của mình, chiến đấu cho lý tưởng đó thành hiện thực. Củng cố hay làm suy giảm niềm tin của quần chúng vào tương lai của chủ nghĩa xã hội không phải ở những sai lầm và thất bại tạm thời khó tránh khỏi trên con đường mới khai phá mà chủ yếu lại là ở sự sa sút, thoái hoá của những người được mệnh danh là "những chiến sĩ tiên phong" trước thắng lợi hay khó khăn của cách mạng.

Không chỉ nhắc nhở mà bản thân Người đã suốt đời không ngừng tự tu dưỡng, tự rèn luyện mình về đạo đức để trở thành "tấm gương tuyệt vời về con người mới", thành hình ảnh mẫu mực về "người lãnh đạo và người đày tớ thật trung thành của nhân dân", chẳng những có sức lôi cuốn, cảm hoá mãnh liệt đối với toàn thể dân tộc mà còn có ảnh hưởng sâu rộng trên toàn thế giới. Nhiều lãnh tụ chính trị, học giả, nhà văn, nhà báo có tiếng đã viết về sức cổ vũ kỳ diệu của tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh đối với nhân dân nước mình và chứng minh rằng: do ngưỡng mộ một nhân cách vĩ đại như vậy, có biết bao lớp người trẻ tuổi đã đứng vào hàng ngũ cộng sản, tình nguyện hiến dâng đời mình cho cuộc đấu tranh vì tự do độc lập, vì tiến bộ xã hội và hạnh phúc của nhân dân.

2 . Hiện nay, trong việc giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên và nhân dân, trước hết là cho thế hệ trẻ, chúng ta đang thiếu cái gì? Sự lành mạnh của đời sống đạo đức xã hội phụ thuộc một phần rất quan trọng vào sự nêu gương của người lãnh đạo, nhất là những người đứng đầu các ngành, các địa phương, các đơn vị. Bác Hồ đã nhiều lần nhắc nhở: muốn thực sự làm người lãnh đạo, người chỉ huy, người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải hết sức giữ gìn và nêu gương về mặt đạo đức, nếu không thì rồi sẽ hỏng cả.

Ngày nay, Đảng ta, qua nhiều nghị quyết, đã yêu cầu các đồng chí lãnh đạo các cấp phải nêu gương về đạo đức, lối sống, phải là người chiến sĩ xung kích đi đầu trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng, quan liêu, xa hoa, lãng phí; không những thế còn phải xem xét lại gia đình mình, con cái mình có lợi dụng chức vụ của bố mẹ làm điều sai trái không? Chỉ có thông qua những tấm gương cụ thể, trước hết là của những người có chức vụ cao, có cương vị lớn mới củng cố và nâng cao được niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, vào tính ưu việt của chế độ xã hội ta.

Thế hệ cán bộ, đảng viên, thanh niên lớp Cách mạng Tháng Tám và kháng chiến chống thực dân Pháp, chống đế quốc Mỹ có hạnh phúc là hằng ngày, hằng giờ được sống với những tấm gương lớn của Bác Hồ và các đồng chí lãnh đạo bên cạnh Người. Những tấm gương ấy đã là niềm tự hào, là nguồn cổ vũ, động viên lớn lao đối với toàn Đảng, toàn dân ta, góp phần tạo nên sức mạnh tinh thần to lớn đánh thắng "thù trong, giặc ngoài" giành lại độc lập thống nhất, đưa cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Ngày nay, nhân dân ta cũng chân thành mong mỏi các đồng chí lãnh đạo các cấp của Đảng và Nhà nước ta, theo gương Bác Hồ, đều sẽ là những tấm gương lớn về đạo đức cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư cho toàn Đảng, toàn dân ta học tập và noi theo. Đó là nguyện vọng của nhân dân mà cũng là đòi hỏi bức thiết của đời sống đạo đức, của sự nêu gương. Bởi như Bác Hồ đã nói: "Tự mình phải chính trước, mới giúp được người khác chính . Mình không chính , mà muốn người khác chính là vô lý" ²⁸ . Đó cũng là yêu cầu của thực tiễn đấu tranh dân tộc và giai cấp ở bối cảnh hiện nay. Mỗi một con người khi đã được cắt cử vào ngôi cao, chức lớn thì nhất cử, nhất động của họ đã vượt ra khỏi phạm vi cá nhân, mang ý nghĩa tiêu biểu, trở thành "phương diện quốc gia", mỗi hành vi tiêu cực của họ đều quan hệ đến niềm tin của nhân dân, đều được kẻ thù khai thác, lợi dụng để xuyên tạc, chống phá chế độ ta. Cũng đừng quên rằng các chiến dịch chống chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu trước đây thường bắt đầu từ việc phê phán đời riêng của một số nhà cầm quyền ở đó.

Chính vì vậy, cuộc đấu tranh chống tham nhũng, đẩy lùi sự tha hoá, biến chất về đạo đức - lối sống, giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, nêu cao tính tiền phong gương mẫu của cán bộ, đảng viên - nhất là những người có chức, có quyền, phải gương mẫu từ việc nhỏ đến việc lớn, từ lời nói đến việc làm, từ phong cách đến lối sống, như Đảng ta đã nói, có liên quan đến sự sống còn của chế độ, độc lập và an ninh của Tổ quốc.

Để thực hiện thắng lợi cuộc vận động xây dựng chỉnh đốn Đảng theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 6 (lần 2) khoá VIII, cần phải có nhiều biện pháp đồng bộ, trong đó có việc cần kíp là xây dựng cho được những tấm gương sáng, từ trên xuống dưới, cho toàn Đảng, toàn dân noi theo. Đó cũng là một di huấn quan trọng của Bác Hồ: "Lấy gương người tốt, việc tốt để hằng ngày giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất để xây dựng Đảng, xây dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới, cuộc sống mới"1, trong đó có đạo đức mới.

QUÁN TRIỆT TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG CUỘC ĐẤU TRANH CHỐNG QUAN LIÊU, THAM NHŨNG HIỆN NAY

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: Bệnh quan liêu hết sức nguy hiểm, những người và những cơ quan lãnh đạo nào mắc phải bệnh này thì "có mắt mà không thấy suốt, có tai mà không nghe thấu, có chế độ mà không giữ đúng, có kỷ luật mà không nắm vững". Nguy hiểm hơn, bệnh quan liêu "đã ấp ủ dung túng, che chở cho nạn tham ô, lãng phí"; có nạn tham ô, lãng phí là vì có bệnh quan liêu; nơi nào bệnh quan liêu càng nặng thì nơi đó càng nhiều lãng phí, tham ô. Bệnh quan liêu tiếp tay cho những cán bộ kém, những người xấu thoả sức đục khoét ngân khố, tài sản quốc gia. Nó phá hoại đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên; phá hoại tinh thần, phí phạm sức lực, tiêu hao của cải của Chính phủ và nhân dân. Thực chất, bệnh quan liêu không phải chỉ đơn thuần là sai lầm về tác phong, phương pháp công tác mà chính là một căn bệnh nguy hiểm, có quan hệ trước hết và chủ yếu đến lập trường tư tưởng, đạo đức cách mạng; có ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn vong của Đảng và Nhà nước. Quan liêu đi liền với mệnh lệnh, cửa quyền, coi thường quần chúng, làm khó cho người... Nó làm "biến dạng" các tổ chức đảng và cơ quan nhà nước, làm cho những tổ chức đó vốn là cơ quan lãnh đạo, đại diện quyền lực và là đầy tớ của dân trở thành những tổ chức xa dân, đứng trên nhân dân, thoát ly thực tế, dẫn đến đề ra quyết định, chính sách, chủ trương công tác không sát, thậm chí sai lầm làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến mối quan hệ Đảng, Nhà nước và quần chúng. Quan liêu là mặt đối lập rất nghiêm trọng với dân chủ.

Từ những tác hại to lớn do bệnh quan liêu, tệ tham ô, lãng phí gây ra, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu là kẻ thù của nhân dân, của bộ đội và của Chính phủ, là "giặc ở trong lòng", là "giặc nội xâm" và là tội ác.

Ở nước ta bệnh tham ô, lãng phí đã len lỏi vào bộ máy của Đảng và Nhà nước ngay từ trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Và cũng chính trong thời kỳ này, Bác Hồ đã đặt vấn đề chống tham ô, lãng phí như một nhiệm vụ cấp bách để làm trong sạch bộ máy Đảng và Nhà nước. Bác Hồ coi tham ô, lãng phí là bạn đồng minh của thực dân phong kiến, là kẻ thù của nhân dân và đấu tranh chống tham ô, lãng phí là đấu tranh chống "kẻ địch bên trong" - bên trong mỗi người cán bộ, đảng viên, bên trong cơ quan Đảng và Nhà nước. Bác Hồ viết: "Tham ô là hành động xấu xa nhất của con người" là "... xâm phạm đến lợi ích chung của nhân dân, tức là kẻ địch của nhân dân" ²⁹ .

Trong bài nói chuyện năm 1952 về Thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, chống bệnh quan liêu, Bác Hồ giải thích: Đứng về phía cán bộ mà nói, ăn cắp của công làm của tư. Đục khoét của nhân dân. Ăn bớt của bộ đội. Tiêu ít mà khai nhiều, lợi dụng của chung của Chính phủ để làm quỹ riêng cho địa phương mình, đơn vị mình cũng là tham ô. Đứng về phía nhân dân mà nói, tham ô là: "ăn cắp của công, khai gian, lậu thuế", "tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu là kẻ thù của nhân dân, của bộ đội và của chính phủ". Chống loại kẻ địch này khó khăn, phức tạp hơn ngay cả so với đánh giặc ngoại xâm. Điều này phải được xem là một đặc thù, chi phối toàn bộ cuộc đấu tranh chống tham nhũng.

Trong đánh giặc ngoại xâm, người cán bộ, chiến sĩ có thể dũng cảm không quản ngại hy sinh, nhưng trong hoạt động kinh tế thời bình, anh ta có thể gục ngã trước sự cám dỗ của tiền, vàng, đôla. Trong đánh giặc ngoại xâm, đồng đội cổ vũ, bảo vệ, tạo điều kiện cho anh lập công. Nhưng trong thời bình, không ít trường hợp đồng đội phản bội anh, đồng loã với anh, dẫn dắt anh vào vòng phạm tội. Trong đánh giặc ngoại xâm, gia đình bao giờ cũng là nguồn tiếp sức cho anh chiến thắng kẻ thù. Trong thời bình, nhiều khi sự chạy theo lợi ích vật chất của người thân trong gia đình lại cản trở anh chiến thắng kẻ địch bên trong, thúc đẩy nhanh các hành vi tham nhũng. Nếu thiếu cảnh giác, kẻ xấu còn thông qua gia đình để tấn công và đánh gục anh. Bác Hồ đã chỉ rõ: tham ô, lãng phí, quan liêu là một thứ giặc ở trong lòng. Tác hại do tham nhũng gây ra cực kỳ to lớn về mọi mặt. Nó không những làm thiệt hại về kinh tế mà còn làm xói mòn lòng tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, với chế độ; làm rối loạn kỷ cương pháp luật, hư hỏng cán bộ... Trong khi "... chiến sĩ thì hy sinh xương máu, đồng bào thì hy sinh mồ hôi nước mắt để đóng góp. Mà những kẻ tham ô, lãng phí và quan liêu thì phá hoại tinh thần, phí phạm sức lực, tiêu hao của cải của Chính phủ và của nhân dân. Tội lỗi ấy cũng nặng như tội lỗi Việt gian, mật thám"1. Về phương diện này, tệ tham nhũng đang là đồng minh của chiến lược "diễn biến hoà bình" của các thế lực thù địch đối với nước ta hiện nay.

Những tư tưởng về chống tham ô, lãng phí của Bác Hồ được nêu ra cách đây đã hơn 50 năm. Liên hệ với tình hình thực tế tham nhũng đang diễn ra ở nước ta hiện nay, chúng ta thấy, những lời dạy của Người là hết sức sáng suốt, mang tầm chiến lược và có giá trị thực tiễn vô cùng sâu sắc. Tình hình tham nhũng ở nước ta hiện nay đang diễn ra ở cả chiều rộng lẫn chiều sâu và sức công phá không chỉ dừng lại ở lĩnh vực kinh tế mà cả chính trị, xã hội và là nguy cơ lớn nhất đe doạ mọi thành quả cách mạng của chúng ta.

Để làm theo tư tưởng của Bác Hồ trong đấu tranh ngăn chặn và đẩy lùi nguy cơ quan liêu, tham nhũng, lãng phí hiện nay, chúng ta cần phải tập trung giải quyềt những vấn đề cơ bản sau:

Thứ nhất, thường xuyên tự giác tu dưỡng, rèn luyện, phê bình và tự phê bình trong đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý là nhiệm vụ rất quan trọng để chống quan liêu, tham nhũng.

Muốn cuộc đấu tranh chống quan liêu, tham ô, lãng phí có kết quả thì một vấn đề rất quan trọng là đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý phải luôn luôn rèn luyện phẩm chất, "nêu cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân". Vì "cán bộ là cái gốc của mọi công việc", "công việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém". Có cán bộ lãnh đạo, quản lý giỏi, đạo đức tốt thì "việc gì cũng xong". Ngay từ khi cách mạng Việt Nam còn trứng nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quan tâm mở các lớp huấn luyện cán bộ. Theo Người, cán bộ tốt là hội đủ cả hai yếu tố đức và tài. Phải "hồng thắm, chuyên sâu". Đạo đức là cái gốc của người cán bộ, "cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì nước cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân". Người cán bộ lãnh đạo, quản lý phải có đạo đức làm nền, mới hoàn thành được nhiệm vụ vẻ vang.

Đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý của một Đảng Cộng sản cầm quyền nắm giữ hầu hết các cương vị chủ chốt, các lĩnh vực quan trọng trong bộ máy nhà nước, các tổ chức kinh tế - xã hội... Nếu từng người biết tự giác tu dưỡng, rèn luyện , không ngừng nâng cao khả năng "miễn dịch" trước mọi cám dỗ là đã góp phần thiết thực vào cuộc đấu tranh chống "giặc nội xâm". Song, như vậy chưa đủ, người cán bộ lãnh đạo, quản lý còn phải đi tiên phong, biết lôi cuốn, tổ chức quần chúng đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, lời nói đi đôi với việc làm. Có như vậy mới tạo được niềm tin tưởng bền vững của quần chúng đối với Đảng.

Thứ hai, điều quan trọng là phải xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cơ quan Đảng, Nhà nước thật sự có chất lượng cao.

Lựa chọn, bố trí cán bộ, công chức phải căn cứ vào tiêu chuẩn, công việc chung và năng lực thực tế của từng người; tránh tình trạng buông lỏng, dễ dãi đến mức tắc trách trong khi đánh giá, cất nhắc, đề bạt, quản lý cán bộ; đưa công tác quản lý cán bộ, công chức vào nền nếp. Bản thân người cán bộ lãnh đạo, quản lý phải thường xuyên rèn luyện, tu dưỡng, tích cực phê bình và tự phê bình, xây dựng cơ quan, tổ chức cơ sở đảng trong sạch, vững mạnh.

Thứ ba, làm tốt công tác tư tưởng.

Trong công tác tư tưởng phải chú ý làm tốt các bước: Một là , phải "đánh thông tư tưởng". Bởi vì, trong nhận thức tư tưởng của mỗi cấp uỷ, chính quyền, cán bộ lãnh đạo, quản lý và quần chúng có thông suốt thì mới có thể tiến hành đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng thắng lợi. Để làm tốt bước mở đầu này, các tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể, cơ quan, đơn vị... phải tổ chức cán bộ và quần chúng để giải thích rõ ràng và "nói đi nói lại" cho mọi người đều hiểu: quan liêu, tham nhũng có hại cho dân, cho nước như thế nào; vì sao phải chống nó? Hai là , khi mọi người đã hiểu đại thể, muốn hiểu cụ thể và sâu sắc hơn phải tăng cường việc nghiên cứu. Sinh thời Bác Hồ dạy: Tự phê bình và phê bình phải nhằm vào mấy điểm chính và thiết thực như có quan liêu, xa cách quần chúng không? Có tham ô không? Có ăn bớt của công cho đơn vị riêng của mình không? Có lười biếng, có kém lòng trách nhiệm không? v.v.. Trong khi tự phê bình và phê bình phải thẳng thắn, trung thực, đấu tranh có lý, có tình. Ba là, tổ chức kiểm điểm chung trong toàn cơ quan, đơn vị để giải quyết các vấn đề, giải thích các thắc mắc, sửa chữa những khuyết điểm, biểu dương những tập thể, cá nhân làm tốt... Cán bộ lãnh đạo, quản lý càng phải nghiêm túc tự kiểm điểm để làm gương trong đơn vị, cơ quan mình. Trong đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng phải lấy giáo dục là chính, trừng phạt là phụ. Trong giáo dục, làm tốt công tác tư tưởng đối với đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý và quần chúng là nhiệm vụ có tính then chốt.

Thứ tư, dựa vào quần chúng, phát động quần chúng tích cực tham gia đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng.

Chống tham nhũng, quan liêu là cách mạng. Cách mạng là tiêu diệt những cái xấu, xây dựng cái mới. Nhưng, cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân. Cho nên, cũng như mọi công việc khác, việc chống quan liêu, tham nhũng phải dựa vào quần chúng, phát động, động viên, tổ chức quần chúng tham gia thì mới chắc chắn thành công. "Quần chúng tham gia càng đông, thành công càng đầy đủ, mau chóng". Tai mắt nhân dân rất tinh tường, mọi hành vi của những kẻ quan liêu, tham nhũng, lãng phí đều không sao thoát khỏi "lưới trời nhân dân". Tuy nhiên, công tác tổ chức quần chúng lại phải dựa chủ yếu vào cán bộ lãnh đạo, quản lý. Nếu cán bộ lãnh đạo, quản lý biết tập hợp, vận dụng và chỉ đạo tốt quần chúng trong cuộc đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng thì nhất định kết quả thu được sẽ rất khả quan.

Thứ năm, tăng cường công tác quản lý, kiểm tra, thanh tra và kê khai tài sản cá nhân.

Đây là một nhiệm vụ rất quan trọng để đấu tranh chống bệnh tham ô, lãng phí, quan liêu đạt kết quả tốt. Khi đã có chính sách đúng, thì sự thành công hoặc thất bại của chính sách đó là do cách tổ chức công việc, lựa chọn cán bộ và tiến hành kiểm tra. Nếu ba điều ấy làm sơ sài, thì chính sách đúng mấy cũng vô ích. Kiểm tra giúp cho các cấp uỷ, chính quyền nắm chắc được tình hình chấp hành nghị quyết, chính sách, biết ai làm đúng, ai làm sai; ai ra sức làm, ai làm qua loa, chiếu lệ. Nếu tổ chức kiểm tra được chu đáo thì bao nhiêu ưu điểm và khuyết điểm của cán bộ lãnh đạo, quản lý chúng ta đều thấy rõ.

Thứ sáu, chấn chỉnh công tác tổ chức cán bộ.

Nói đến công tác tổ chức cán bộ là nói đến chế độ giáo dục, đào tạo và sử dụng con người trong bộ máy của Đảng và Nhà nước. Để thực hiện nghiêm túc vấn đề này phải có sự đánh giá khách quan đội ngũ cán bộ, nhân viên hiện đang làm việc trong các cơ quan của Đảng và Nhà nước. Xây dựng một quy chế đánh giá thật sự khoa học, dân chủ, công khai và đối thoại; phải xem xét toàn diện cả quá khứ, hiện tại và tương lai (khả năng phát triển) của mỗi cán bộ (nhất là cán bộ cao cấp). Sắp xếp lại bộ máy tổ chức sao cho gọn nhẹ, có hiệu lực và bố trí, sử dụng cán bộ cho phù hợp. Kiên quyết gạt bỏ những phần tử cơ hội, tham nhũng, thoái hoá biến chất ra khỏi bộ máy của Đảng và Nhà nước. Đồng thời có kế hoạch đào tạo và đào tạo lại cả về nghiệp vụ chuyên môn và phẩm chất đạo đức cho từng đối tượng cán bộ, nhân viên các cấp, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý.

Lối sống thực dụng và xu hướng chạy theo đồng tiền đang như cơn lốc cuốn hút những phần tử cơ hội hám danh, hám lợi... chui vào bộ máy của Đảng và Nhà nước, đó cũng là tác nhân dẫn đến tệ quan liêu, tham nhũng nghiêm trọng hiện nay. Nếu không có một đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý trung thành với lý tưởng, dám chịu đựng gian khổ hy sinh, vì lợi ích của Đảng, của nhân dân mà phục vụ, thì rõ ràng đó là nguy cơ lớn nhất cho một đảng cầm quyền, cho sự tồn vong của cả dân tộc.

Thứ bảy, bổ nhiệm có thời hạn và luân chuyển cán bộ.

Kinh nghiệm cho thấy việc bổ nhiệm có thời hạn không quá lâu, việc luân chuyển cán bộ, có tác dụng tích cực ít ra trên ba phương diện. Một là , người không có năng lực tương xứng sẽ nhanh bị đào thải. Hai là , khắc phục bệnh kinh nghiệm chủ nghĩa, chủ quan, trì trệ của người đã được vào guồng máy. Ba là , tạo cơ hội cho người khác vươn lên khẳng định mình. Nhờ vậy, bệnh quan liêu sẽ được hạn chế tới mức tối đa.

Xét từ góc độ đẩy mạnh phê bình, việc bổ nhiệm có thời hạn ngắn và luân chuyển cán bộ có cái lợi là: nhân viên cấp dưới hoặc cán bộ không có cương vị, nhân dân nói chung biết được chắc chắn rằng người lãnh đạo của mình chỉ đảm đương chức vụ ấy trong vòng 1-2 năm, nếu cán bộ lãnh đạo đó có khuyết điểm, họ dám thẳng thắn đấu tranh. Quy chế này liên quan tới biện pháp chống quan liêu, tham nhũng, thoái hoá, biến chất của cán bộ và nâng cao khả năng phê bình... Một hiện tượng không hiếm gặp trong cuộc sống hiện nay là khi cán bộ lãnh đạo còn đương chức, đương quyền thì ít người dám nói thẳng nói thật những khuyết điểm của họ. Khi họ "xế chiều" hoặc đã bị giải phóng khỏi cương vị lãnh đạo do tuổi cao, sức yếu... thì những lời bàn tán, xì xèo phê phán cái quá khứ của người lãnh đạo ấy nổi lên. Đó là do ai cũng biết rằng những thiếu sót không lớn, tình trạng công việc ít nhiều trì trệ... không đủ để người lãnh đạo bị cách chức.

Những nghị quyết gần đây của Đảng ta đã nhấn mạnh vấn đề luân chuyển cán bộ và bổ nhiệm có thời hạn 5 năm. Điều này đã có bước tiến đáng kể đối với cán bộ cao cấp; nhưng hầu như chưa được triển khai ở nhiều cơ quan, đơn vị. Việc vi phạm quy định giới hạn về tuổi trong việc bổ nhiệm lần đầu vào cương vị cấp trưởng còn diễn ra ở nhiều nơi. Không khắc phục kịp thời tình hình đó thì khó tránh khỏi tình trạng quan liêu, tham nhũng trong cán bộ lãnh đạo, quản lý. Do đó, cần phải đẩy mạnh hơn nữa công tác bổ nhiệm cán bộ lãnh đạo, quản lý có thời hạn và luân chuyển cán bộ, tạo điều kiện cho họ phát triển góp phần vào cuộc đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng.

Thứ tám, vấn đề quan trọng và mấu chốt đối với nhiệm vụ chống quan liêu, tham nhũng lại chính là phải xử lý cán bộ lãnh đạo, quản lý vi phạm pháp luật một cách kiên quyết, công minh, để người có khuyết điểm phải chịu kỷ luật, người có tội phải bị xử tội, bất kể họ là ai, ở cấp bậc nào . Người đứng đầu một tổ chức, một địa phương, một ngành đến toàn quốc đã để cho cán bộ tham nhũng có tính nghiêm trọng, kéo dài thì phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và nhận kỷ luật đầu tiên trước Đảng, trước dân. Nếu tòng phạm hoặc cố ý bao che thì phải truy tố trước pháp luật.

Những cán bộ có chức, có quyền đã tham nhũng dưới bất kỳ hình thức nào, sa đà vào chủ nghĩa cá nhân, hám danh, hám lợi, sống giả dối, cơ hội, dối trên lừa dưới, "nói nhiều làm ít", "nói nhưng không làm", "nói một đằng làm một nẻo", ức hiếp quần chúng nhân dân, tạo cho mình một cuộc sống vương giả bằng thu nhập bất chính đều không thể chấp nhận trong đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý. Cần xử lý thật nghiêm khắc những cán bộ lãnh đạo, quản lý rơi vào bệnh quan liêu, tham nhũng.

Như vậy, muốn đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng có hiệu quả phải sử dụng những giải pháp đồng bộ cả về nhận thức tư tưởng và tổ chức, luật pháp và chính sách; các giải pháp vừa có tính chiến đấu cao, vừa khoa học, vừa kiên quyết và mạnh mẽ. Trong đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, cán bộ lãnh đạo, quản lý có vai trò và nhiệm vụ rất quan trọng. Họ vừa là hạt nhân, vừa đi đầu trong cuộc đấu tranh này; tự mình nêu gương sáng theo lời dạy của Bác Hồ: "Cần, kiệm, liêm, chính ..."; đồng thời, phải thực hiện nghiêm chỉnh mọi chủ trương của Đảng và Nhà nước về chống quan liêu, tham nhũng. Quét sạch tệ nạn quan liêu, tham nhũng sẽ góp phần to lớn vào sự nghiệp xây dựng đất nước giàu đẹp, phồn vinh.

29. Sđd, t. 6, tr. 490.

28. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, t. 10, tr. 573.

27. Sđd, t. 12, tr. 558.

26. Sđd, t. 5, tr. 644.

25. Sđd, t. 1, tr. 295.

24. Sđd, t. 12, tr. 557-558.

23, 22. Sđd, t. 5, tr. 552, 253.

21. Sđd, t. 1, tr. 263.

20. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, t. 5, tr. 287.

19. Tức là biết xấu hổ, căm ghét cái xấu, cái ác mà mình đã gây ra.

18. Sđd, t. 4, tr. 240.

17. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, t. 10, tr. 312.

16. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr. 141

15. Sđd, t. 10, tr. 21.

14. Sđd, t. 9, tr. 291.

13. Sđd, t. 12, tr. 439.

12. Sđd, t. 9, tr. 283.

11. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, t. 11, tr. 329.

10. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương khoá IX, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004, tr. 64-65.

9. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr. 76.

8. Sđd, tr. 137.

7. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr. 136.

6. Sđd, tr.80.

5. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương khoá VIII, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997, tr. 68.

4. Sđd, t. 5, tr. 265.

3, 2. Sđd, t. 5, tr. 258, 262-263.

1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, t. 5, tr. 255.

Nxb Chính trị quốc gia

Phần III: SÁNG MÃI TẤM GƯƠNG CỦA NGƯỜI

TẤM LÒNG BÁC HỒ VỚI CHIẾN SĨ

Đối với chiến sĩ, những người hy sinh nhiều nhất cho dân tộc, Bác Hồ thường dành sự chăm lo, săn sóc ân tình, chu đáo nhất.

Mùa đông, thương anh em chiến sĩ rét mướt ở rừng núi hay bưng biền, Bác đem tấm áo lụa của mình được đồng bào tặng, bán đấu giá để lấy tiền mua áo ấm gửi cho các chiến sĩ.

Bác thường nói: “Chiến sĩ còn đói khổ, tôi ăn ngon sao được!”. “Chiến sĩ còn rách rưới, mình mặc thế này cũng là đầy đủ lắm rồi”.

Mùa hè năm ấy (1967), trời Hà Nội rất nóng. Bác nói với đồng chí Vũ Kỳ, thư ký riêng của Bác:

- Nắng nóng thế này, các chú bộ đội trực phòng không trên nóc hội trường Ba Đình thì chịu sao được? Các chú ấy có đủ nước uống không? Chú thử lên tìm hiểu xem thế nào, về cho Bác biết...

Trên nóc hội trường có một tổ súng máy 14 ly 5, ụ cát sơ sài, nếu địch bắn vào thì chỉ có hy sinh, rất nguy hiểm.

Trời nắng nóng, đứng một lúc mà đã hoa hết cả mắt...

Được biết các chiến sĩ trực chiến rất thiếu nước. Đồng chí Vũ Kỳ về nói lại với Bác, Bác gọi điện ngay cho đồng chí Văn Tiến Dũng:

- Sao các chú không lo đủ nước uống cho các chiến sĩ trực phòng không? Nghe nói ụ súng trên nóc hội trường Ba Đình rất sơ sài, chú phải lo sửa ngay để đảm bảo an toàn cho chiến sĩ trong chiến đấu!

Sau đó Bác bảo đồng chí Vũ Kỳ đi lấy sổ tiết kiệm của Bác, xem số tiền tiết kiệm còn bao nhiêu.

Tại sao Bác có tiền tiết kiệm? Lương Bác cao nhất nước, nhưng hàng tháng cũng chỉ đủ tiêu. Mọi chi phí cho sinh hoạt của Bác, từ cái chổi lông gà đều ghi vào lương cả. Tiền tiết kiệm của Bác là do các báo trả nhuận bút cho Bác. Bác viết bài nhiều, có năm hàng trăm bài. Các báo gửi đến bao nhiêu, văn phòng đều gửi vào sổ tiết kiệm của Bác. Trong kháng chiến chống Pháp, Bác cũng đã có tiền tiết kiệm. Đến dịp Tết Nguyên đán, Bác lại đem chia cho cán bộ các cơ quan chung quanh Bác, mua lợn để đón xuân.

Đồng chí Vũ Kỳ xem sổ và báo cáo:

- Thưa Bác, còn lại tất cả hơn 25.000 đồng (lúc đó là một món tiền lớn, tương đương với khoảng 60 lạng vàng).

Bác bảo:

- Chú chuyển ngay số tiền đó cho Bộ Tổng tham mưu và nói đó là quà của Bác tặng để mua nước ngọt cho anh em chiến sĩ trực phòng không uống, không phải chỉ cho những chiến sĩ ở Ba Đình, mà cho tất cả các chiến sĩ đang trực chiến trên mâm pháo ở khắp miền Bắc. Nếu số tiền đó không đủ thì yêu cầu địa phương nào có bộ đội phòng không trực chiến góp sức vào cùng lo!

Về sau, Bộ Tư lệnh Phòng không Không quân báo cáo lại cho Văn phòng Phủ Chủ tịch biết: số tiền của Bác đủ mua nước uống cho bộ đội Phòng quân Không quân được một tuần.

Trần Hiếu Đức

(Theo lời kể của đồng chí Vũ Kỳ)

Trích trong cuốn sách: Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức , Ban Tư tưởng - Văn hoá Trung ương xuất bản, 2005.

Câu chuyện trên không chỉ khẳng định tấm lòng nhân ái bao la của Bác đối với các chiến sĩ mà còn cho chúng ta hiểu thêm đức tính cần kiệm, cách sử dụng tiền tiết kiệm của Bác. Đến năm 1967, tức là đã gần cả cuộc đời mình, Bác tiết kiệm số tiền khá lớn, tương đương khoảng 60 lạng vàng. Là người đảm nhiệm chức vụ cao nhất nước, nhưng Bác luôn khước từ mọi sự ưu tiên cho bản thân. Bác tiết kiệm mọi thứ, từ cái ăn, cái mặc, ở và trong sử dụng đồ dùng sinh hoạt hàng ngày của mình. Bác thường dạy là cần tiết kiệm ở mọi lúc, mọi nơi, tiết kiệm từ cái nhỏ đến cái to, tiết kiệm cả trong sản xuất và trong tiêu dùng. Sản xuất mà không tiết kiệm chẳng khác nào như gió vào nhà trống. Tiết kiệm phải được xây dựng như là một thói quen, một đức tính cần thiết trong mỗi con người.

Ở đây, Bác còn dạy cho chúng ta bài học về cách sử dụng tiền tiết kiệm đúng lúc, đúng chỗ. Bác rất tiết kiệm, nhưng rất hào phóng chăm lo cho mọi người. Tiền tiết kiệm được, Bác tặng cho tất cả chiến sĩ đang gian khổ đối mặt với kẻ thù. Đó là đức hy sinh cao cả, Người không để lại cho mình chút gì, không gợn chút riêng tư vì nghĩa lớn. Tấm lòng nhân ái bao la, thương yêu con người, hy sinh tất cả là nét nổi bật trong đạo đức của Bác. Đó cũng là tư tưởng đã được Người phát biểu trong buổi trả lời các nhà báo nước ngoài rằng: “Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”.

Câu chuyện nhỏ nhưng thể hiện sự quan tâm chu đáo và rất thiết thực của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với chiến sĩ bộ đội phòng không. Chính từ sự quan tâm, ân cần của Bác đã động viên mỗi chiến sĩ khắc phục khó khăn để chiến đấu và chiến thắng kẻ thù. Chúng ta học tập Bác không chỉ bài học về tiết kiệm mà còn học tập ở Người đức tính biết hy sinh vì người khác, biết động viên người khác vì nghĩa lớn.

Ngày nay, đời sống dân ta đã khá hơn nhưng nước ta còn nghèo và kém phát triển. Dù đời sống một bộ phận dân cư có khá giả hơn, nhưng người cán bộ cũng chưa thể cho mình “cái quyền ăn sung, mặc sướng” mà ngay ở cương vị cao nhất Bác cũng đã khước từ. Mỗi người dù thu nhập ít hay nhiều, đều cần tiết kiệm. Bớt đi những bữa chè chén lu bù và sự tiêu xài hoang phí để dành tiền giúp đỡ người nghèo, những cảnh đời bất hạnh… là cách tốt nhất và thiết thực nhất để học tập, làm theo tấm gương đạo đức của Bác Hồ và khẳng định quyết tâm của chúng ta sớm đưa đất nước ra khỏi tình trạng nghèo nàn và kém phát triển.

TÌNH CẢM CỦA BÁC HỒ VỚI CHIẾN SĨ NGƯỜI DÂN TỘC

Bác Hồ có tình thương yêu vô hạn với mọi chiến sĩ, đặc biệt là các chiến sĩ ng¬ười dân tộc thiểu số. Trong kháng chiến chống Pháp, Anh hùng La Văn Cầu, dân tộc Tày, thường được Bác mời ăn cơm, hỏi thăm và gửi quà cho mẹ Cầu, dặn cán bộ tạo điều kiện để Cầu về thăm mẹ.

Trong kháng chiến chống Mỹ, nhiều chiến sĩ ngư¬ời dân tộc thiểu số đã lấy họ Hồ cho mình nh¬ư Hồ Vai, Hồ Can Lịch. Mùa thu năm 1964, chị Choáng Kring Thêm, chiến sĩ ngư¬ời dân tộc Cà Tu, tham gia đoàn đại biểu Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam đ¬ược ra miền Bắc, gặp Bác Hồ. Đoàn vừa bư¬ớc xuống xe thì đã thấy Bác đứng chờ ngay ngoài sân. Bác ôm hôn thắm thiết các thành viên trong đoàn. Bác tiếp đoàn ngay dãy bàn ngoài v¬ườn đầy hoa và nắng. Thấy chị Thêm mặc bộ quần áo dân tộc, Bác khen: Cháu đúng là con gái dân tộc Cà Tu, giữ đ¬ược tính chất của dân tộc mình. Một số chiến sĩ gái trong đoàn, gặp Bác mừng quá khóc lên. Bác dịu dàng bảo: Các cháu gái đừng khóc. Gặp Bác phải vui chứ. Các cháu hãy kể cho Bác nghe bà con ta ở tiền tuyến đánh Mỹ thế nào? Sau khi nghe kể một số chuyện chiến đấu của các mẹ, các em ở miền Nam... Bác nói: Cuộc kháng chiến của đồng bào miền Nam ta là toàn dân, toàn diện. Trẻ, già, trai, gái; Kinh, Cà Tu, Cà Tang và đồng bào các dân tộc khác đều sản xuất giỏi chiến đấu giỏi.

Trích trong cuốn sách: Tấm lòng của Bác, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2005.

Trong cả cuộc đời, Bác Hồ đã dành một phần tình cảm rất đặc biệt của mình cho đồng bào, chiến sĩ các dân tộc thiểu số.

Bác đã dành tình cảm sâu nặng, tình thương mênh mông và tấm lòng nhân ái bao la đối với đồng bào dân tộc thiểu số, đối với đồng bào miền Nam, đặc biệt là những người trực tiếp tham gia chiến đấu, trải qua nhiều gian khổ. Đồng thời, Bác luôn động viên và khẳng định niềm tin của mình vào sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc, nếu thực hiện chính sách đoàn kết dân tộc tốt, nhất định chúng ta sẽ thành công trên bất cứ mặt trận nào.

Câu chuyện ngắn gọn nhưng cho chúng ta nhiều bài học lớn: Bài học về tình cảm, sự quan tâm đối với các dân tộc anh em trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam; bài học về vấn đề đại đoàn kết toàn dân tộc để có thành công lớn... Điều chúng ta phải quan tâm là làm gì để thực hiện đại đoàn kết toàn dân tộc, đặc biệt là việc đề ra các chính sách đối với các dân tộc thiểu số, quan tâm đến các vùng sâu, vùng xa để tạo ra sức mạnh to lớn của cả dân tộc, xây dựng đất nước giàu đẹp, mọi người dân đều ấm no, hạnh phúc.

Ngày nay, sự phát triển kinh tế - xã hội vùng núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều hạn chế, khó khăn. Đây là địa bàn quan trọng về quốc phòng, an ninh, nhưng kết cấu hạ tầng, văn hoá, xã hội còn có nhiều hạn chế; đời sống đồng bào ở đây tuy được cải thiện nhưng vẫn còn thấp hơn nhiều so với bình quân chung của cả nước. Đói nghèo đang là vấn đề bức xúc hiện nay. Vì vậy, sự quan tâm, chăm sóc đối với đồng bào dân tộc thiểu số, thực hiện đúng đắn chính sách dân tộc của Đảng là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân và của mỗi người chúng ta.

TẤM LÒNG BÁC HỒ VỚI THƯƠNG BINH, LIỆT SĨ

Ngày 10 tháng 3 năm 1946, Báo Cứu quốc đăng thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi đồng bào Nam Bộ. Trong thư có đoạn: "Tôi kính cẩn cúi chào vong linh các anh chị em đã bỏ thân vì nước và các đồng bào đã hy sinh trong cuộc đấu tranh cho nước nhà. Sự hy sinh đó không phải là uổng”.

Tiếp sau đó, trong Thư gửi đồng bào Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh lại viết: “Tôi nghiêng mình trước anh hồn những chiến sĩ và đồng bào Việt Nam đã vì Tổ quốc mà hy sinh anh dũng".

Hơn nửa tháng sau khi đi Pháp về, ngày 7 tháng 11 năm 1946, Người đã đến dự lễ "Mùa đông binh sĩ" do Hội Liên hiệp Quốc dân Việt Nam tổ chức tại Nhà hát lớn thành phố Hà Nội, vận động đồng bào ở hậu phương đóng góp tiền của để may áo trấn thủ cho chiến sĩ, thương binh, bệnh binh.

Cuộc kháng chiến toàn quốc chống Pháp đã thu hút nhiều thanh niên nam nữ tham gia quân đội. Một số chiến sĩ đã hy sinh anh dũng, một số nữa là thương binh, bệnh binh, đời sống gặp khó khăn, mặc dù anh chị em tình nguyện chịu đựng không kêu ca, phàn nàn.

Trước tình hình ấy, tháng 6 năm 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đề nghị Chính phủ chọn một ngày nào đó trong năm làm "Ngày thương binh" để đồng bào ta có dịp tỏ lòng hiếu nghĩa, yêu mến thương binh. Có lẽ - trừ những ngày kỷ niệm quốc tế - "Ngày thương binh" là ngày kỷ niệm trong nước đầu tiên được tổ chức.

Hưởng ứng và đáp lại tấm lòng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, một hội nghị trù bị đã khai mạc tại xã Phú Minh, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, gồm có một số đại biểu ở Trung ương, khu và tỉnh. Hội nghị nhất trí lấy ngày 27 tháng 7 hàng năm làm "Ngày thương binh, liệt sĩ” và tổ chức ngay lần đầu trong năm 1947.

Báo Vệ quốc quân số 11, ra ngày 27 tháng 7 năm 1947 đã đăng thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi Ban Thường trực của Ban tổ chức "Ngày thương binh toàn quốc". Đầu thư Người viết: "Đang khi Tổ quốc lâm nguy, giang sơn, sự nghiệp, mồ mả, đền chùa, nhà thờ của tổ tiên ta bị uy hiếp, cha, mẹ, anh em, vợ con, thân thích, họ hàng bị đe doạ. Của cải, ruộng nương, nhà cửa, ao vườn, làng mạc ta bị nguy ngập. Ai là người xung phong trước hết để chống cự quân thù, để giữ gìn đất nước cho chúng ta. Đó là những chiến sĩ mà nay một số đã thành ra thương binh".

Chủ tịch Hồ Chí Minh giải thích: "Thương binh là những người đã hy sinh gia đình, hy sinh xương máu để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ đồng bào. Vì lợi ích của Tổ quốc, của đồng bào, mà các đồng chí đã chịu ốm yếu, què quặt.

Vì vậy, Tổ quốc, đồng bào phải biết ơn, phải giúp đỡ những người con anh dũng ấy".

Cuối thư, Người vận động đồng bào nhường cơm, sẻ áo, giúp đỡ thương binh. Bản thân Người đã xung phong góp nốt chiếc áo lụa, một tháng lương và tiền ăn một bữa của Người và của tất cả các nhân viên Phủ Chủ tịch, tổng cộng là một ngàn một trăm hai mươi bảy đồng (1.127 đồng) để tặng thương binh.

Năm sau, ngày 27 tháng 7 năm 1948, trong một bức thư dài đầy tình thương yêu, Bác nói: Nạn ngoại xâm như trận lụt to đe doạ tràn ngập cả non sông Tổ quốc, đe doạ cuốn trôi cả tính mệnh, tài sản, chìm đắm cả bố mẹ, vợ con, dân ta. Trong cơn nguy hiểm ấy, số đông thanh niên yêu quý của nước ta quyết đem xương máu của họ đắp thành một bức tường đồng, một con đê vững để ngăn cản nạn ngoại xâm tràn ngập Tổ quốc, làm hại đồng bào.

Người xót xa viết: "Họ quyết liều chết chống địch, để cho Tổ quốc và đồng bào sống... Ngày nay, bố mẹ họ mất một người con yêu quý. Vợ trẻ thơ trở nên bà goá. Con dại trở nên mồ côi. Trên bàn thờ gia đình thêm một linh bài tử sĩ". Tay chân tàn phế của thương binh sẽ không mọc lại được. Và những tử sĩ sẽ không thể tái sinh.

Trích trong cuốn sách: Tấm lòng của Bác , Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2005.

Thật vô cùng cảm động trước câu nói của Bác về các chiến sĩ thương binh, liệt sĩ: "Họ quyết liều chết chống địch, để cho Tổ quốc và đồng bào sống... Ngày nay, bố mẹ họ mất một người con yêu quý. Vợ trẻ thơ trở nên bà goá. Con dại trở nên mồ côi. Trên bàn thờ gia đình thêm một linh bài tử sĩ". Tay chân tàn phế của thương binh sẽ không mọc lại được. Và những tử sĩ sẽ không thể tái sinh. Câu chuyện trên cho ta thấy tình cảm sâu nặng của Bác với thương binh, liệt sĩ. Bác thay mặt Đảng, Nhà nước ta không chỉ nghiêng mình trước vong linh các anh chị em đã hy sinh vì đất nư¬ớc và những đồng bào đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Sau này trong Di chúc, Người còn dặn mỗi địa phương (thành phố, làng, xã) cần xây dựng vườn hoa và bia tưởng niệm, ghi nhớ sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ, để đời đời giáo dục tinh thần yêu nước của nhân dân ta cho các thế hệ mai sau.

Ý nghĩa của câu chuyện, khẳng định thương binh là những người con anh dũng của đất nước đã hy sinh xương máu để bảo vệ Tổ quốc mà nay chịu nhiều thiệt thòi trong cuộc sống, nên Tổ quốc và đồng bào phải biết ơn và giúp đỡ họ. Chính Bác đề nghị Chính phủ chọn "Ngày thương binh" là ngày kỷ niệm trong nước đầu tiên được tổ chức để đồng bào ta có dịp tỏ lòng hiếu nghĩa, yêu mến thương binh. Người chủ động vận động đồng bào ở hậu phương đóng góp tiền của, nhường cơm, sẻ áo, giúp đỡ thương binh. Bản thân Người đã góp áo lụa, một tháng lương và tiền ăn để làm việc đó. Sau này trong Di chúc, Người còn căn dặn “Đối với cha mẹ, vợ con (của thương binh và liệt sĩ) mà thiếu sức lao động và túng thiếu, thì chính quyền địa phương (nếu ở nông thôn thì chính quyền xã cùng hợp tác xã nông nghiệp) phải giúp đỡ họ có công việc làm ăn thích hợp, quyết không để họ bị đói rét”. Vì vậy, toàn Đảng, toàn dân ta không chỉ thường xuyên phải giáo dục cho con cháu ta thấm nhuần truyền thống đạo đức “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ kẻ trồng cây” mà cần hành động theo lời Bác dạy.

Sự hy sinh của các liệt sĩ, những giọt máu của các thương binh đã thấm vào mảnh đất này để có cuộc sống thanh bình, tươi đẹp của đất nước hôm nay. Vì vậy, mai sau, dù mãi đến bao giờ, trong mỗi bước đi lên của đất nước, mỗi người chúng ta phải đời đời nhớ ơn các thương binh, liệt sĩ. Hãy bớt đi những xa hoa lãng phí, dành một phần thu nhập của mình để chung góp sổ tiết kiệm, xây dựng nhà tình nghĩa, phụng dưỡng Mẹ Việt Nam Anh hùng, chăm sóc con liệt sĩ, thương binh… Đó là cách thiết thực nhất để bày tỏ tình cảm biết ơn của chúng ta đối với các liệt sĩ, thương binh và học tập, làm theo tấm gương đạo đức của Bác Hồ.

Người lãnh đạo cao nhất của Đảng, của dân tộc đã dành những dòng chữ rất ngắn gọn, cụ thể, xúc động để nói về các chiến sĩ thương binh, liệt sĩ. Coi đó như là sự tiếp nối truyền thống đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

Như vậy, người được chia sẻ thấy ấm áp tình người. Người chưa biết chia sẻ tự thấy mình phải làm nhiều hơn cho các thương binh, liệt sĩ – những người có công góp phần làm nên Tổ quốc hôm nay.

HÃY MANG ĐẾN CHO CÁC CHÚ THƯƠNG BINH

Có thời gian Bác ở tại ngôi nhà của người thợ điện phục vụ trong Phủ toàn quyền cũ. Căn phòng ở hẹp nên mùa hè rất nóng. Bác thường dùng chiếc quạt mo cau do Bác tự làm. Anh em ở Bộ Ngoại giao thương Bác ở nóng nực nên đã mua biếu Bác chiếc máy điều hoà nhiệt độ do nước ngoài sản xuất. Nhân một hôm Bác đi công tác, anh em phục vụ lắp máy điều hoà vào phòng của Bác. Mọi người rất hồi hộp chờ đợi xem Bác có ý kiến gì không? Vừa về đến nhà, khi bước vào phòng, Bác đứng lại hỏi tôi: "Chú ơi, hôm nay nhà mình có mùi gì "hôi" quá" (chả là chiếc máy điều hoà có một bình bơm nước hoa tự động. Khi máy vận hành thì nước hoa bay ra nên trong phòng lúc nào cũng phảng phất mùi thơm). Biết không giấu được Bác, các đồng chí phục vụ trình bày lý do về chiếc máy điều hoà. Không thấy Bác nói gì, mọi người ai nấy đều vui mừng, phấn khởi. Nhưng chỉ đến buổi chiều, Bác cho gọi các đồng chí phục vụ đến, Người nói: Các chú hãy đem chiếc máy điều hoà này cho anh em thương binh ở Hàng Bột. Hôm Bác đến thăm thấy các chú ấy ở nóng lắm. Còn Bác thì chưa cần. Các đồng chí Trung ương khác còn chưa có sao Bác lại được dùng.

Thế là ngay chiều hôm ấy chúng tôi lại phải chuyển chiếc máy điều hoà cho anh em thương binh theo yêu cầu của Bác.

Trích trong cuốn sách: Những kỷ niệm sâu sắc với Bác Hồ , Nxb. Thanh niên, Hà Nội, 2001, tr.225.

Thời kháng chiến đã có rất nhiều câu chuyện kể về sự giản dị, tiết kiệm của Bác. Hòa bình lập lại, về giữa Thủ đô Hà Nội, với cương vị Chủ tịch nước, Bác vẫn giữ nếp sống giản dị, tiết kiệm đó. Việc Bác từ chối không nhận chiếc máy điều hoà còn một lý do nữa: Bác không thể hưởng những gì khác biệt hơn với mọi người. Bác giản dị đến vậy! chỉ muốn sống như một người bình thường nhất. Bác muốn dành sự ưu tiên ấy cho anh em thương binh - những người đang phải chịu nhiều thiệt thòi, hy sinh cho màu xanh của đất nước hôm nay.

Câu chuyện giản dị mà có ý nghĩa sâu xa: Bác tiết kiệm và giản dị ở mọi lúc, mọi nơi. Bác luôn quan tâm đến mọi người thật đúng lúc, đúng chỗ.

TẤM LÒNG BÁC BAO DUNG TẤT CẢ

Bác Hồ yêu các cháu, hiểu các cháu, tin tưởng các cháu. Vì đó là tương lai của dân tộc. Đó là những mầm, những búp trên cành...

Tình yêu đó thấm đậm chất người.

Một sự tình cờ đầy ý nghĩa - sau ngày sinh của Bác Hồ là sắp đến ngày Thiếu nhi Quốc tế 1-6.

07 giờ ngày 27 tháng 5.

Bác gọi chị Thu Trà đến hỏi về tình hình có một số cháu học sinh miền Nam nghịch ngợm, quấy phá mà Bác được nghe báo cáo. Việc đó là có thật.

Nhưng Bác hỏi về khía cạnh khác: Các cô, các chú dạy dỗ thế nào? Bởi lúc ba má các cháu gửi ra ngoài Bắc thì các cháu đều ngoan và ba má các cháu đều tin tưởng ở hậu phương.

Bác nhắc phải chú ý đến việc các cháu thiếu tình cảm gia đình, phải tìm cách bù đắp.

Rồi Bác kết luận: Lỗi các cháu một phần thì lỗi của người lớn chúng ta phải là mười phần.

Quả nhiên, sau này đưa các cháu đến với sự chăm sóc của các gia đình cán bộ khác thì các cháu đỡ hẳn chuyện gây gổ, nghịch ngợm. Bác cũng nhận chăm sóc một cháu trai, hai cháu gái, con đồng chí Nguyễn Hữu Thọ, Chủ tịch Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam.

Bác luôn luôn coi trọng trẻ em cũng là một nhân cách, một thực thể đáng tôn trọng chứ không chỉ đáng yêu mến.

Nhớ hồi năm 1957, một hôm Bác hỏi tôi chuyện riêng tư:

- Chú Kỳ này! Có bao giờ chú đánh con không?

Tôi ấp úng vì quả là lúc giận quá tôi cũng có đánh các cháu.

Không dám giấu Bác, tôi thú thật:

- Thưa Bác! Khi nóng giận cũng có lúc tôi đánh doạ vài cái rồi ạ.

Bác vẫn không cao giọng, nhưng nghe thấy nghiêm khắc hơn:

- Thế là dã man đấy, chú ạ.

Tôi suy ngẫm thấy rất đúng.

Bác nhìn nhận khuyết điểm, nhược điểm của con người một cách bình tĩnh như hiểu cái lẽ tự nhiên: bàn tay có ngón dài ngón ngắn vậy. Tấm lòng Bác mở rộng, bao dung cho tất cả...

Bác không nói trẻ em hư, không nói con người hỏng, mà nhận xét có một số chậm tiến, có một số cụ thể có lúc nào đó, ở chỗ nào đó chưa tốt, chưa hay lắm, cái chưa hay, chưa tốt ấy cần được uốn nắn một cách chân tình và kịp thời.

Hồi tưởng của Vũ Kỳ - Phạm Đức ghi, Nxb. Thanh niên, Hà Nội, 1999.

Trên đây là câu chuyện về tình yêu thương bao la của Bác đối với các cháu thiếu niên, nhi đồng. Bác Hồ hiểu các cháu, ân cần chăm sóc các cháu và tin tưởng vào các cháu là tương lai của dân tộc. Mỗi thiếu niên, nhi đồng nói riêng và toàn thể người dân Việt Nam nói chung đều khắc ghi câu hát: “Ai yêu nhi đồng bằng Bác Hồ Chí Minh. Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng”. Đó chính là tình thương yêu vô bờ bến mà Chủ tịch Hồ Chí Minh dành cho thiếu niên, nhi đồng – những chủ nhân tương lai của đất nước. Đó cũng chính là sự kính trọng, tình cảm bao la, mênh mông của thiếu niên, nhi đồng Việt Nam dành cho Người.

Ở đây cho chúng ta thấy bài học về phương pháp dạy dỗ, giáo dục các cháu. Giáo dục, bồi dưỡng cho thế hệ trẻ là việc rất quan trọng và rất cần thiết. Cần giáo dục toàn diện và có phương pháp giáo dục đúng. Bác đã từng nói “Trẻ em là búp trên cành. Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan”. Trong đó, đặc biệt cần quan tâm giáo dục và có tình thương yêu các cháu có hoàn cảnh khó khăn, thiếu thốn tình cảm gia đình. Kết luận của Bác: “Lỗi các cháu một phần thì lỗi của người lớn chúng ta phải là mười phần” làm cho tất cả chúng ta phải nghiêm túc suy xét khi tìm nguyên nhân những lỗi lầm của các cháu. Cho đến nay, chúng ta phải luôn luôn khắc ghi lời dạy bảo của Bác, phải biết coi trọng và yêu mến trẻ em. Đó là tình cảm coi trọng và yêu mến một nhân cách còn rất non trẻ và yếu đuối. Đánh mắng trẻ em là biểu hiện dã man, là bất lực vì không biết phương pháp giáo dục trẻ.

Việc nhìn nhận khuyết điểm, nhược điểm của mỗi con người đòi hỏi phải chính xác, khách quan. Bác thường nói, trong bàn tay có ngón dài ngón ngắn, nhưng ngắn dài có cái chung là đều nằm trong bàn tay. Hàng chục triệu người Việt Nam, cũng có người thế này, thế khác. Nhưng dù người thế này hay thế khác cùng đều là con Rồng, cháu Tiên. Trong mỗi con người cũng có phần tốt, phần xấu. Cần làm cho phần xấu bớt dần đi, còn phần tốt thì mãi nảy nở như hoa mùa xuân. Chúng ta học ở Bác tấm lòng rộng mở, bao dung cho tất cả. Ai đó, có lúc nào đó, ở chỗ nào đó chư¬a tốt cần được uốn nắn một cách chân tình và kịp thời, tránh hù doạ, trù dập. Chúng ta cần phải nêu cao tinh thần thương yêu, đùm bọc lẫn nhau.

BÁC HỒ TẮM CHO TRẺ Ở VIỆT BẮC

Hơn một năm xa Tổ quốc, trải qua ngót ba chục nhà tù của Tưởng Giới Thạch gần khắp Quảng Tây, Bác Hồ trở về Pác Bó cuối năm 1944.

Nhìn thấy việc giữ gìn vệ sinh nước ăn và nơi ở chưa được dân ở đây chú ý, Bác bảo chúng tôi cùng Bác bắt tay dọn dẹp. Một buổi sáng Bác bảo các cháu xếp hàng đi ra phía khe nước.

Người tự tay cởi quần áo cho các cháu bé, lần lượt tắm rửa, kỳ cọ cho từng cháu. Chúng vừa tắm, vừa đùa, bắn cả nước vào mặt Bác.

Trong số bọn trẻ được Bác Hồ tắm cho hôm đó có cháu Thân (con trai tôi) chốc đầu, tóc dính bết. Tắm gội xong, Bác còn làm thuốc dịt cho. Thuốc xót, thấy cháu kêu, Bác dỗ dành ngọt ngào:

- Không sao, chỉ một lát là hết xót thôi cháu ạ.

Rồi Bác nói với đám thanh niên chúng tôi đứng quanh đó:

- Các cô, các chú vợ chồng còn trẻ phải giữ gìn xung quanh sạch sẽ cho con cái, bệnh ghẻ lây nhanh lắm đấy, thật khổ cho cháu tôi.

Chúng tôi im lặng, cảm động. Trông thấy mấy cháu mặc quần áo bẩn và rách, Bác không vui:

- Các cháu này con cô chú nào đây. Lấy áo sạch thay cho trẻ, còn mang quần áo bẩn đi giặt, chỗ nào rách thì khâu lại.

Bà cố tôi gần một trăm tuổi, nghe vậy xuýt xoa thán phục, nói:

- Ông già này là con người quý lắm đấy.

Rồi bà cố bảo bố tôi bưng một bát cháo có đánh trứng gà lại mời Bác Hồ. Bác tỏ vẻ không bằng lòng:

- Các đồng chí làm cách mạng, tôi cũng làm cách mạng, tại sao tôi lại được đặc biệt hơn các đồng chí?

Và người đứng dậy bưng bát cháo trứng gà mời cố tôi ăn và nói:

- Đây mới là người cần được đặc biệt bồi dưỡng. Bà đã sống gần trăm tuổi rồi, khổ cực nhiều, cần ăn cho khoẻ để sống đến ngày nước nhà độc lập, vui hưởng thái bình.

Trích trong cuốn sách: Bác Hồ với thiếu nhi và phụ nữ , Nxb. Hội Nhà văn, Hà Nội, 2002.

Những việc làm rất giản dị, gần gũi, thân thiện, ân cần của Bác đối với các cháu là một minh chứng sống khẳng định tình cảm yêu thương và sự quan tâm nhất mực của Người đối với thiếu niên, nhi đồng. Bác tin tưởng và luôn căn dặn chúng ta phải thấy rõ: thiếu niên, nhi đồng là tương lai của dân tộc.

Đồng thời, Bác còn dạy chúng ta phải luôn quan tâm và biết cách chăm sóc sức khoẻ trẻ em, giữ gìn môi trường sống xung quanh sạch sẽ cho các cháu. Không chỉ Bác, mà cả chúng ta đều phải suy nghĩ và vui sao được khi thấy các cháu nhỏ mặc quần áo bẩn và rách. Trách nhiệm làm sao cho các cháu sạch sẽ, có cái ăn, có mặc, được học hành là việc lớn mà toàn Đảng, toàn dân và các bậc cha mẹ cũng như toàn xã hội phải làm tốt.

Cử chỉ Bác Hồ bư¬ng bát cháo trứng gà mời cụ già gần trăm tuổi ăn và mong cụ khoẻ để sống đến ngày nước nhà độc lập, vui hưởng thái bình đã cho chúng ta bài học về sự kính trọng tuổi già. Bác là người đảm nhiệm chức vụ rất cao, đáng kính nhưng Bác dành sự kính trọng ấy cho tuổi già. Trong điều kiện hiện nay, lớp trẻ nhiều khi bận công việc nên sao nhãng việc chăm sóc con trẻ và phụng dưỡng tuổi già. Câu chuyện nêu trên nhắc nhở chúng ta phải biết giữ gìn truyền thống quý báu của dân tộc ta: kính già yêu trẻ, uống nước nhớ nguồn. Đó cũng là cách thiết thực nhất học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.

BÁC HỒ ĐẾN VỚI CÁC CHÁU MỒ CÔI Ở TRẠI KIM ĐỒNG

Một sáng đẹp trời, Bác Hồ đã đến với các cháu ở trại Kim Đồng. Ngay từ phút đặt chân đến cổng trại nhìn bờ rào dây thép gai, trong mắt Bác hiện lên sự nhức nhối. Nói với các cán bộ phụ trách giọng Bác nhẹ nhàng, nhưng vô cùng thấm thía:

- Đây là nơi nuôi dạy các cháu mồ côi, được mang tên liệt sĩ Kim Đồng, sao các cô, các chú lại rào dây thép gai như một nhà tù thế này?

Chú Thuận thưa:

- Dạ thưa Bác, cơ ngơi của thời đại cũ để lại đấy ạ.

Bác lắc đầu:

- Các cô, các chú phải tháo gỡ đám dây thép gai ngay...

Bác đi vào từng căn phòng ở, phòng ăn, phòng học, nơi các cháu vui chơi. Bác khen: "Được cái gọn gàng, ngăn nắp, sạch sẽ, nhưng còn - Bác hỏi cán bộ phụ trách trại - còn thế nào, các cô, các chú biết không?".

Mọi người nhìn Bác... lúng túng. Rồi chú Thuận mạnh dạn đáp:

- Thưa Bác, các cháu ở trại còn chật chội ạ.

Bác Hồ mỉm cười:

- Chú nói mới đúng có một phần nhỏ thôi. Đối với các cháu mồ côi, điều lớn nhất là phải bù đắp tình thương. Các cháu đã không còn bố mẹ, thì các cô, các chú ở đây là bố, là mẹ của các cháu. Các cô, các chú nuôi dạy các cháu thì phải đem cả tấm lòng làm mẹ, làm cha mà cư xử, mà săn sóc, mà dạy bảo. Bác thấy ở đây, đối với các cháu, còn cái vẻ "trại lính", thiếu cái ấm cúng của gia đình. Dạy cho các cháu vào khuôn phép, sống có kỷ luật, trật tự là đúng. Nhưng không được để các cháu mất cái hồn nhiên, mất cái vui tươi, thoải mái. Đừng biến các cháu thành các "ông cụ non". Các cô, các chú phải làm sao cho các cháu thấy trại Kim Đồng là gia đình của các cháu, đi xa các cháu nhớ, lúc ở nhà các cháu vui. Được như vậy thì cần gì phải rào dây thép gai, phải canh phòng nghiêm ngặt với các cháu?

Bác lại hỏi:

- Những cháu kém có nhiều không ?

- Thưa Bác, còn nhiều lắm ạ.

- Nhiều là bao nhiêu?

Đồng chí phụ trách hơi bối rối. Bác nói ngay:

- Quản lý các cháu thì cần biết cụ thể từng cháu một, biết chắc chắn cái dở, cái hay của mỗi cháu. Có như vậy thì dạy mới có kết quả tốt.

Bác bảo chú Thuận đứng bên:

- Cho Bác gặp cháu nào kém nhất trại.

Em Quốc đứng khoanh tay trước mặt Bác, Bác cúi xuống vuốt ve nhè nhẹ tóc em. Bác hỏi:

- Tên cháu là gì?

- Thưa Bác tên cháu là Quốc lủi ạ.

Bác nhìn em, ái ngại:

- Ai đặt cho cháu cái tên ấy?

- Dạ thưa, các bạn gọi cháu thế ạ.

- Vì sao các bạn gọi cháu là Quốc lủi?

- Thưa Bác... Cháu... Cháu hay trốn trại. Cháu chui qua hàng rào, lủi vào các ngõ phố ạ.

- Sao cháu không chịu ở trong trại mà lại trốn ra bên ngoài?

- Thưa Bác... ở trong trại khổ cực lắm ạ.

- Khổ cực như thế nào?

- Dạ chúng cháu bị gò bó đủ thứ ạ.

- Cháu nói rõ sự gò bó cho Bác nghe nào?

- Thưa Bác...

Quốc nhìn Bác Hồ mà nước mắt trào ra, nghẹn ngào không nói lên lời. Bác xoa đầu em, Bác đã hiểu thấu tất cả, dù em chưa nói ra được những điều muốn thưa với Bác. Bác khuyên Quốc: "Từ nay cháu phải phấn đấu bỏ cái tên "lủi", giữ lại cái tên Quốc...". Nước mắt càng giàn giụa trên hai má Quốc.

Bác Hồ cầm tay em Quốc đi ra chỗ cả trại đang tập hợp đón đợi Bác. Bác thân mật kể cho các em nghe một số gương tốt của thiếu nhi trong kháng chiến chống Pháp, gương tốt của thiếu nhi ở Liên Xô và các nước bạn. Các em đã không cầm được nước mắt khi nghe Bác kể về thời niên thiếu của Bác, Bác đã từng thèm một cái đồ chơi, ước ao một bộ quần áo mới để mặc Tết. Bác cũng mồ côi mẹ từ năm lên chín, lên mười. Bác đã phải bế trèo trẹo bên hông đi xin sữa cho em sau ngày mẹ qua đời.

Bác căn dặn các em như người ông căn dặn cháu:

- Các cháu phải vâng lời các cô, các chú phụ trách. Thiếu nhi thì phải ngoan, phải thật thà, lễ phép với người lớn, kính trọng người già, giúp đỡ người tàn tật yếu đau. Các cháu ở trong tập thể với nhau càng phải thương yêu nhau như anh chị em ruột thịt. Và phải dũng cảm sửa chữa những khuyết điểm, những thói hư tật xấu để lớn lên làm người chủ của đất nước, đừng để mình là cái gánh nặng của xã hội...

Rồi Bác bảo:

- Các cháu có hứa làm được điều Bác căn dặn không nào?

Một tiếng "có" vang lên, đều khắp và sôi nổi. Bác còn dặn thêm các em là noi gương dũng cảm của liệt sĩ Kim Đồng trong học tập và rèn luyện, em nào đạt kết quả tốt, được ban phụ trách báo lên Bác, Bác sẽ gửi phần thưởng. Và Bác thân mật hẹn:

"Nếu cả trại cùng tiến bộ vượt bậc, Bác sẽ còn về thăm các cháu nhiều lần nữa".

Ngày hôm ấy, Bác đã để lại rất nhiều quà để chia cho các em. Nhận phần quà của Bác cho, nhiều em đã không ăn, cất làm kỷ niệm.

Từ hôm đó trong từng đôi mắt của các em, ngời lên niềm vui nhận quà Bác. Sau này tôi được biết, em Quốc không lủi ra ngoài trại nữa mà giữ gìn mình như giữ gìn kỷ niệm của Bác trong trái tim.

Sơn Tùng: Hoa Râm bụt , Nxb. Thanh niên, Hà Nội, 1999.

Câu chuyện không dừng lại ở việc kể Bác Hồ đã đến với các cháu ở trại trẻ mồ côi Kim Đồng mà cho ta thấy bài học về giáo dục, nuôi dạy các cháu mồ côi với tình thương, trách nhiệm và phương pháp đúng đắn. Điều Bác dạy ta là nuôi dạy các cháu mồ côi, điều lớn nhất là phải bù đắp tình thương cho các cháu. Đem cả tấm lòng cha mẹ mà c¬ư xử, mà săn sóc, mà dạy bảo các cháu. Ngày nay, do nhiều hoàn cảnh khác nhau, đất nước ta vẫn còn những cảnh các cháu mồ côi. Những lời dạy của Bác Hồ càng có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, không chỉ đối với nhà trường mà cả xã hội càng phải thấm thía và có trách nhiệm, có tình thương với những hành động cụ thể để góp phần nuôi dạy các cháu nên người.

Bác dạy chúng ta, giáo dục các cháu ở trại mồ côi nói riêng và trong nhà trường nói chung cần thiết có kỷ luật, trật tự nhưng không nên để các cháu mất cái hồn nhiên tuổi thơ, thành các "ông cụ non". Không chỉ trại Kim Đồng mà các nhà trường cần có sự ấm cúng của gia đình đối với các cháu. Vừa qua báo chí đăng một cô giáo đã bị kỷ luật vì áp dụng hình phạt cho các bạn trong lớp tát vào mặt học sinh có lỗi đến mức phải đi cấp cứu. Đó là lỗi rất nặng. Bài học của nhà trường và thầy cô giáo là làm sao cho các cháu khi ở trường cảm thấy rất vui, xa trường, xa thầy cô các cháu nhớ.

Qua đây, cho chúng ta bài học về phương pháp giáo dục con người. Quản lý, dạy dỗ các cháu, nhất là học sinh cá biệt thì cần biết cụ thể, biết chắc chắn cái dở, cái hay của mỗi em. Cần giáo dục toàn diện, từ đức tính ngoan ngoãn, thật thà, lễ phép với người lớn, kính trọng người già, giúp đỡ người khuyết tật, yếu đau, thương yêu bè bạn, dũng cảm sửa chữa những khuyết điểm. Hình ảnh cảm động, nước mắt giàn giụa trên hai má em Quốc trước Bác Hồ trong câu chuyện cho chúng ta thấy, muốn giáo dục tốt cần có cách hiểu người và dạy người. Chúng ta càng thấm thía lời dạy của Bác về việc giáo dục các cháu thiếu niên, nhi đồng là cần “phải giữ toàn vẹn cái tính vui vẻ, hoạt bát, tự nhiên, tự động, trẻ trung của chúng (chớ làm cho chúng hoá ra những “người già sớm”)... Trong lúc học, cũng cần cho chúng vui, trong lúc vui cũng cần làm cho chúng học ¹ ” .

ĐỜI SỐNG CỦA DÂN QUAN TRỌNG HƠN

Năm 1951, hai nhà quay phim chiến sĩ miền Nam Nguyễn Thế Đoàn, Lê Minh Hiền được tham gia đoàn cán bộ miền Nam ra Việt Bắc.

Đoàn đã được Bác Hồ tiếp thân mật và tổ chức tiếp long trọng tại Văn phòng Chủ tịch nước. Riêng mấy anh em điện ảnh miền Nam còn được Bác mời đến trong một cuộc liên hoan lửa trại đầm ấm. Anh em đề nghị Bác cho phép "quay" một số cảnh làm việc, sinh hoạt của Bác, Bác đồng ý. Với chiếc máy quay phim "cổ lỗ sĩ" và một số mét phim ít ỏi, Lê Minh Hiền đã ghi được một số hình ảnh rất quý giá - cho đến ngày nay là vô giá - về Bác Hồ.

Đồng chí Hiền và đồng chí Đoàn vẫn còn áy náy là Bác mặc quần áo giản dị quá, sợ mang về miền Nam chiếu lên, đồng bào có thể hoặc là quá xúc động, hoặc là chê trách người quay phim. Đồng chí Đoàn bày cho đồng chí Hiền là đề nghị Bác mặc bộ ka ki đại cán, kiểu Tôn Trung Sơn, bộ độc nhất của Bác để quay "cho đẹp".

Tưởng Bác đồng ý, nào ngờ Bác nói:

- Bác như thế này, có thế nào thì các chú cứ thế mà quay.

"Thua" keo này, lại bày keo khác. Lâu lâu, hai anh em lại "xin" Bác mặc đại cán "cho". Thấy các nghệ sĩ năn nỉ mãi, Bác cũng đành mặc "cho" đôi ba lần, những khi cần thiết... Tổ làm phim còn quay được một số cảnh Bác đánh máy chữ, trồng rau xanh, đi công tác lội suối, cưỡi ngựa.

Anh em còn định quay một số cảnh nữa về đời sống hàng ngày của Bác.

Bác nói:

- Thôi! Đời sống của Bác lúc này không quan trọng bằng đời sống của nhân dân.

Trích trong cuốn sách: Tấm lòng của Bác , Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2005.

GẶP ĐỒNG CHÍ GIÀ Ở TÂN TRÀO

Trốn thoát nhà an trí chợ Chu, tôi được Đảng đưa về công tác tại Tân Trào, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Lê. Đồng chí Lê giao nhiệm vụ cho tôi vừa làm công tác quần chúng, vừa tổ chức bảo vệ căn cứ địa.

Lúc ấy trong cơ quan của Tổng bộ Việt Minh, tôi thường được thấy ngoài anh Đồng, anh Văn ra, còn có một đồng chí già, thỉnh thoảng cũng tới cơ quan làm việc.

Đồng chí già gầy yếu, nước da xanh tái, thường mặc áo chàm, đội chiếc mũ nồi cũng may bằng vải chàm. Đi đâu, đồng chí thường chống chiếc gậy song nho nhỏ.

Tôi để ý thấy các anh trong cơ quan quý trọng đồng chí lắm. Mỗi khi có việc gì, đều hỏi nhau: "Cái này đã có ý kiến đồng chí già chưa? Cái kia, đồng chí già có dặn thêm gì không?".

Tôi đoán: Ông cụ này chắc phải là một cán bộ cao cấp của Đảng mình. Nhưng ông cụ là ai mà được các đồng chí trong cơ quan quý trọng như vậy?

Một buổi, tôi cùng với chị Chi tổ chức mít tinh tại một bản gần đấy (chị Chi làm công tác phụ vận trong căn cứ Tân Trào). Tôi mới được phổ biến về tình hình thế giới, trong nước xong, nên rất phấn khởi vì vừa hiểu được tình hình, vừa có "tủ mới" để nói chuyện.

Trong cuộc mít tinh, tôi có chút vốn nào đều đưa ra cả (từ phát xít Đức đã bị đánh gục, tới sự suy vong của phát xít Nhật, mâu thuẫn Nhật, Pháp, ...).

Đang đà thao thao bất tuyệt ấy, tôi bỗng thấy chị Chi hồi hộp ghé tai tôi thầm thì:

- Đồng chí già đang đứng nghe đấy. Chắc đồng chí đến từ đầu.

Tôi giật mình, miệng đang nói mà tự nhiên khựng lại, khắp người nóng ran lên.

Bỗng đồng chí già từ trong đám đông bước ra. Người vẫn mặc bộ quần áo chàm như mọi khi. Dùng tiếng địa phương, Người hỏi:

- Đồng bào nghe cán bộ nói có hay không?

- Hay lớ!

- Đồng bào có biết cán bộ nói cái gì không?

- Ái da a a, cán bộ nói cái hay, nói cái tốt mà, nói dài mà, không nhớ nổi cái gì đâu...

Điếng người, tôi tưởng đất dưới chân mình có thể bị sụt. Quay nhìn chị Chi thì mặt chị cũng đang đỏ nhừ như gấc chín, từng giọt mồ hôi đang lấm tấm nơi tóc mai. May đồng chí già này cũng không hỏi chúng tôi câu nào. Đồng chí ấy chỉ yêu cầu đồng bào đừng về vội để đồng chí ấy nói lại cho dễ nhớ thôi. Được đồng bào ưng thuận, đồng chí liền hỏi:

- Nhật và bọn quan của nó bây giờ so với Pháp và bọn quan của Pháp trước thế nào?

- Pháp như con hổ, con báo, thì Nhật cũng như con báo, con hổ thôi.

- Bọn quan của Pháp trước, nay lại là quan của Nhật đấy mà.

- Rắn lột xác vẫn là rắn thôi.

- Không phải rắn lột xác đâu. Chó săn đổi chủ đấy!

Mấy cụ già đều nói, mỗi người thêm một ý làm cho cuộc mít tinh sôi nổi hẳn lên. Đồng chí già lại hỏi:

- Dân ta có thể để cho con hổ, con rắn nó ăn thịt dần không?

- Không!

Đồng bào cùng cất tiếng trả lời. Mặt ai nấy đều có vẻ giận dữ. Rồi từ các cụ già, tới thanh niên nam, nữ thi nhau kể tội giặc: giết người, tù đày, thuế nặng, bắt lính, bắt phu, v.v.. Những điều họ kể ra nghe còn sâu sắc, cay đắng hơn những điều tôi vừa nói, vì đều là những sự việc ngay trong địa phương, nhân dân đã mắt thấy tai nghe, nay chính mình tự kể lại cả.

Chờ cho đồng bào ngớt lời, đồng chí già kết luận:

- Ta phải quyết tâm đánh Nhật, quyết tâm trừ bọn quan lại của chúng để cứu lấy nước mình. Đồng bào đồng ý không?

Tiếng hô "đánh" vang lên. Đồng chí lại chỉ một thanh niên rất khoẻ, hỏi:

- Một người khoẻ như anh này, đánh được không?

Đồng bào cười ồ lên. Một người nói:

- Không đánh được đâu? Nó cũng đông đấy, lại có súng to, súng nhỏ nhiều, nhiều mà.

- Thế cả nước cùng một lòng, Kinh, Thổ, Mán, Mèo cùng đứng dậy mà đánh, có được không?

- Được, đánh được! Mọi người cùng một lòng thì sợ gì Nhật, sợ gì Tây! Bọn quan của chúng chết, nó khắc chết thôi!

- Đánh nó xong rồi ta phải làm gì?

Đồng bào ngơ ngác nhìn nhau. Đồng chí già lúc ấy mới nói thêm:

- Đánh thắng rồi ta không lập lại cái quan nữa, vì ta biết nó ác lắm!

Đồng bào đều nói:

- Phải. Phải.

- Ta xem trong dân ta, ai tốt mà giỏi thì mình chọn người ấy ra để giúp dân, lo làm, lo ăn, sao cho dân có cơm no, áo ấm, ai cũng được học hành. Mọi dân tộc, mọi người thương nhau như anh em một nhà.

Tất cả cất tiếng reo:

- Ái da, được thế thì sướng chết mất thôi!

Mắt mọi người đều sáng lên, ngắm nhìn đồng chí già như muốn uống từng lời. Đồng chí già lại hỏi:

- Đồng bào nhớ chưa?

- Nhớ rồi, nhớ rồi.

Đồng chí còn dặn thêm về việc phòng gian chống giặc, cách giữ "ba không" (không thấy, không nghe, không biết).

Cuộc mít tinh tan. Đồng chí già cùng tôi và chị Chi trở về. Dọc đường đồng chí già bảo tôi:

- Lần sau đi nói chuyện ở đâu, phải hiểu rõ trình độ dân nơi ấy, phải nói sao cho thiết thực, để đồng bào dễ hiểu, dễ nhớ, thì đồng bào mới làm theo mình được.

Tôi và chị Chi đều vâng lời. Tới chỗ rẽ, chờ cho đồng chí già đi khuất, tôi mới bảo chị Chi:

- Được một bài học thấm thía. Không rõ đồng chí già người Kinh hay người Thổ?

Chị Chi như mải suy nghĩ điều gì, nên chân bước mà mắt vẫn nhìn về phía đồng chí già vừa đi khuất. Nghe tôi hỏi, chị không hiểu, bảo tôi nhắc lại. Tôi vừa nhắc xong thì chị bật cười, phát tôi một cái tưởng rát bỏng cả lưng, rồi ghé tai tôi thầm thì:

- Đồng chí Nguyễn Ái Quốc đấy!

Tôi vừa hoảng vừa sung sướng... Tôi muốn chạy theo để nhìn kỹ đồng chí Nguyễn Ái Quốc, nhưng chị Chi đã nhanh tay giữ tôi lại.

Tôi đành phải bước theo chị mà lòng vẫn bồi hồi xúc động. Con người mà tôi ngày nhớ, đêm mong, con người mà những lúc tra tấn chết đi sống lại, những lúc lo lắng, buồn rầu cứ nghĩ tới là tôi có thể thắng tất cả, giờ đây tôi đã được gặp, được thấy. Người lại trực tiếp kiểm tra công tác của tôi, dạy tôi bài học thực tế trong công tác quần chúng, như cha dạy con.

Nghĩ lại những lời Người nói chuyện với dân, sao giản dị vậy, mà cũng đủ mọi điều cần nói, cần làm. Còn tôi, tôi đã nói những gì? Có lẽ có những điều tôi nói ra mà chính tôi cũng chưa hiểu. Cứ nghĩ đến đây là tôi lại thấy ngượng chín người.

Tôi chợt nghĩ đến sức khoẻ của Người. Tự nhiên, nước mắt tôi trào ra. Nguyễn Ái Quốc, người lãnh tụ của Đảng bây giờ đã già đến thế này ư. Tù đày, tra tấn đã tàn phá sức khoẻ của Người đến thế này ư?

* *

Đồng chí Lý kể tới đây ngừng lại. Đôi mắt anh nhìn ra ngoài hiên mãi không chớp. Tôi biết anh đang xúc động vì câu chuyện vừa qua. Cháu Minh, đứa con của anh vẫn ngồi bên nghe chuyện. Như thông cảm với bố, cháu an ủi:

- Bố đừng lo, chiều qua, lớp con lên chào Bác, Bác vẫn khoẻ lắm mà.

Đồng chí bật cười. Anh xoa đầu con, hôn vào má nó, rồi với giọng trầm trầm anh nói:

- Các con bây giờ được gặp Bác Hồ thật dễ dàng. Đời ông, đời cha mày trước đây biết được ba chữ: Nguyễn Ái Quốc đã mất bao nhiêu xương máu, công phu mò mẫm rồi, nói chi tới việc được gặp nữa.

Trích trong cuốn sách: Bài học Bác dạy , Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2005.

Câu chuyện kể trên rất có ý nghĩa đối với những người làm công tác dân vận, công tác tuyên giáo. Bài học mà Bác dạy chúng ta là tuyên truyền, nói và viết thì phải luôn nhớ đặt câu hỏi là nói cho ai nghe? Nói để làm gì? Và nói như thế nào? Khi nói chuyện cần hiểu rõ trình độ đối tượng, đặc biệt là nói cho quần chúng nhân dân phải học cách nói của dân, nói sao cho thiết thực để đồng bào dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm theo.

Hậu quả của việc nói chuyện mà quên mất mình đã nói những gì và những điều nói ra chính người nói cũng còn ch¬ưa hiểu là một lời cảnh tỉnh cho tất cả thầy giáo, cán bộ dân vận, tuyên giáo. Bài học Bác thường dạy là nói cái hay, nói cái tốt, nói mà dài, không nhớ nổi thì cũng không đạt mục đích. Những lời Bác dạy vẫn còn nguyên giá trị thời sự đến ngày hôm nay cho tất cả mọi người, nhất là những thầy cô giáo, những cán bộ làm công tác tuyên giáo.

NGƯỜI CÔNG GIÁO GHI ƠN BÁC HỒ

Ngày 12-6-1987, tại Hội thảo khoa học "Bác Hồ với Huế - Huế với Bác Hồ" do Thành uỷ Huế tổ chức nhân dịp kỷ niệm lần thứ 30 ngày Bác Hồ về thăm Đồng Hới - Quảng Bình, lúc đó thuộc tỉnh Bình - Trị - Thiên, linh mục Nguyễn Văn Ngọc đã kể một kỷ niệm không bao giờ quên của đồng bào công giáo xứ Huế về đức bác ái bao la của Bác Hồ:

Năm 1949, Việt Minh bao vây kinh tế thành phố Huế. Linh mục Nguyễn Văn Ngọc, khi đó đảm đ¬ương công việc ruộng đất của Nhà Chung tại giáo xứ Lương Văn, có trách nhiệm cung cấp lương thực để đài thọ cho 600 linh mục, chúng sinh dòng tu nam, nữ của thành phố. Trong điều kiện Huế bị bao vây, linh mục không có cách nào chở được số lúa gạo vào thành phố cho Nhà Chung.

Linh mục rất lo lắng, đem chuyện này th¬ưa lại với đồng chí Quế, lúc đó là cán bộ Việt Minh của mặt trận Thừa Thiên - Huế, vẫn có liên lạc với giáo xứ Lương Văn. Sau một hồi suy nghĩ, đồng chí Quế khuyên linh mục Ngọc nên viết thư¬ xin phép Bác Hồ, đồng chí sẽ cố gắng tìm cách chuyển giúp.

Không còn cách nào khác, linh mục Ngọc đánh bạo viết thư¬ lên Cụ Chủ tịch, thực lòng cũng không dám hy vọng sẽ đến được với Bác Hồ trong hoàn cảnh chiến tranh, Người lại ở quá xa và đang bận rộn trăm nghìn công việc lớn lao của đất nước.

Thật bất ngờ, một tháng sau, đồng chí Quế chuyển đến cho linh mục Ngọc một cái thiếp có chữ ký và dấu của Cụ Chủ tịch. Nội dung gồm hai điểm:

1. Cho phép linh mục Nguyễn Văn Ngọc được phép chở 9.000 thúng lúa lên thành phố Huế trong vòng một tháng để trợ cấp cho Nhà Chung.

2. Linh mục Ngọc được tự do đi lại trong tỉnh Thừa Thiên để coi sóc ruộng đất của Nhà Chung, tiếp tục trồng cấy, không được để ruộng đất bỏ hoang.

Nhờ có giấy phép đặc biệt của Bác Hồ, linh mục Ngọc đã hoàn thành được nhiệm vụ, chở được lương thực lên thành phố, cứu nguy cho hơn 600 con người đang trong cảnh nguy ngập. Ai cũng mừng rỡ và hết lòng ca tụng Bác Hồ, vị Chủ tịch có lòng bác ái mênh mông của Chúa, tất cả vì lợi ích và cuộc sống của con người, không phân biệt lương hay giáo. Bác Hồ đúng là hiện thân của chính sách đại đoàn kết dân tộc, đại đoàn kết tôn giáo.

Để kỷ niệm và ghi ơn Bác Hồ, vị giám mục người Pháp địa phận Huế đã gửi tấm thiếp của Người về Pari và hiện nay tấm thiếp đó vẫn đang được trang trọng lưu trữ tại Hội Thừa Sai Pari.

Theo lời kể của Nguyễn Văn Ngọc, S.Th ghi, trích trong cuốn sách: Bác Hồ, con người và phong cách , Nxb. Lao động, Hà Nội, 1993, t.1.

Sự quan tâm chu đáo đến đời sống nhân dân của Bác, kể cả người có đạo và người không có đạo, mãi là một kỷ niệm sâu sắc của đồng bào công giáo xứ Huế đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Câu chuyện trên mang nhiều ý nghĩa.

Thứ nhất, nói về tình cảm thương yêu, về đức bác ái bao la của Bác Hồ đối với con người. Trong lúc khó khăn, thiếu thốn, nguy cấp, ai là người Việt Nam, không phân biệt lương giáo, không kể ở xa hay ở gần, trực tiếp hay gián tiếp tất cả đều nhận được sự quan tâm của Bác.

Thứ hai, Bác Hồ là hiện thân của chính sách đại đoàn kết dân tộc, đại đoàn kết tôn giáo. Chân lý của Người là: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết. Thành công, thành công, đại thành công”. Đồng bào các tôn giáo là bộ phận trong đại gia đình dân tộc Việt Nam. Phát huy đoàn kết toàn dân tộc là vấn đề chiến lược, là động lực và nguồn sức mạnh của cuộc cách mạng Việt Nam nói chung và là cội nguồn của sự thành công trong công cuộc đổi mới, thực hiện đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

Ngày nay, kẻ thù vẫn đang lợi dụng vấn đề tôn giáo để gây rối, thực hiện “diễn biến hoà bình”. Câu chuyện trên là một trong rất nhiều bằng chứng, khẳng định quan điểm trước sau như một của Bác và Đảng ta là: đồng bào các tôn giáo là bộ phận quan trọng của khối đoàn kết dân tộc. Đoàn kết đồng bào theo các tôn giáo khác nhau, đồng bào theo hoặc không theo tôn giáo. Thực hiện nhất quán chính sách tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, theo hoặc không theo tôn giáo nào của công dân, quyền sinh hoạt tôn giáo bình thường theo pháp luật. Các tổ chức tôn giáo hợp pháp hoạt động theo pháp luật và được pháp luật bảo hộ.

Thực hiện đúng đắn chính sách tôn giáo của Đảng là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân và mỗi người chúng ta.

CHỦ TỊCH NƯỚC CŨNG KHÔNG CÓ ĐẶC QUYỀN

Đầu năm 1946, cả nước ta tiến hành cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên. Gần đến ngày bầu cử, tại Hà Nội - nơi Bác Hồ ra ứng cử - có 118 Chủ tịch Ủy ban nhân dân và đại biểu các giới hàng xã đã công bố một bản đề nghị: "Yêu cầu cụ Hồ Chí Minh không phải ứng cử trong cuộc Tổng tuyển cử sắp tới. Chúng tôi suy tôn và ủng hộ vĩnh viễn cụ Hồ Chí Minh là Chủ tịch của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa".

Từ nhiều nơi trong cả nước, đồng bào viết thư đề nghị Bác không cần ra ứng cử ở một tỉnh nào, nhân dân cả nước đồng thanh nhất trí cử Bác vào Quốc hội.

Trước tình cảm tin yêu đó của nhân dân, Bác viết một bức thư ngắn cảm tạ đồng bào và đề nghị đồng bào để Bác thực hiện quyền công dân của mình: "Tôi là một công dân của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nên tôi không thể vượt khỏi thể lệ của Tổng tuyển cử đã định. Tôi ra ứng cử ở Hà Nội nên cũng không thể ra ứng cử ở nơi nào nữa. Xin cảm tạ đồng bào đã có lòng yêu tôi và yêu cầu toàn thể đồng bào hãy làm tròn nhiệm vụ người công dân trong cuộc Tổng tuyển cử sắp tới".

Sau ngày hòa bình lập lại, có lần Bác đi thăm một ngôi chùa cổ, vị sư trụ trì ra đón và khẩn khoản xin Bác đừng cởi dép khi vào trong chùa. Bác không đồng ý và lặng lẽ làm đúng những quy định như khách thập phương đến lễ chùa. Trên đường từ chùa về, khi vào đến thành phố, xe Bác đến một ngã tư thì vừa lúc đèn đỏ bật. Sợ phố đông, xe dừng lâu, đồng chí bảo vệ định chạy lại đề nghị đồng chí công an giao thông bật đèn xanh để Bác đi. Bác hiểu ý ngăn lại:

- Các chú không được làm thế, phải tôn trọng và gương mẫu chấp hành luật lệ giao thông. Không được bắt luật pháp dành quyền ưu tiên riêng cho mình.

Theo Nguyễn Dung, trong cuốn sách: Bác Hồ với chiến sĩ , Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2001, t.1.

TÔI LÀ NGƯỜI CỘNG SẢN NHƯ THẾ NÀY NÀY!

Bác Hồ của chúng ta, từ sau khi bỏ phiếu tán thành gia nhập Quốc tế thứ ba tại Đại hội Tua Đảng Xã hội Pháp đêm 30-12-1920, thì cũng từ giờ phút ấy, Người trở thành người cộng sản, trở thành một trong những người sáng lập Đảng Cộng sản Pháp. Đồng thời cũng là người cộng sản Việt Nam đầu tiên.

Từ người yêu nước trở thành người cộng sản, như Người đã nói rõ, là do trải qua thực tế đấu tranh và nghiên cứu lý luận, Người đã hiểu được rằng “chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức và những người lao động trên thế giới khỏi ách nô lệ”.

Trong gần 50 năm mang danh hiệu người cộng sản, khi thuận lợi, lúc khó khăn, dù khi chỉ là một thợ ảnh bình thường hay đã trở thành vị Chủ tịch nước đầy uy tín và danh vọng, ở buổi cách mạng thắng lợi giòn giã hay khi bị kẻ thù dồn dập phản kích, lúc nào Bác Hồ của chúng ta cũng tỏ ra là một người cộng sản kiên định, thủy chung, nghĩa khí, thắng không kiêu, bại không nản, vô cùng khiêm tốn nhưng cũng rất mực tự hào về danh hiệu người cộng sản của mình.

Đã có thời, có người nhấn mạnh quá đáng phẩm chất siêu việt của người cộng sản, cho rằng đó là những người có một tính cách đặc biệt riêng, v.v. được cấu tạo bằng một chất liệu đặc biệt riêng. Không biết đó có phải là một trong những nguyên nhân đẻ ra cái gọi là “thói kiêu ngạo cộng sản” hay không?

Có điều chắc chắn rằng Bác Hồ của chúng ta không tán thành cách nói thậm xưng đó, nhất là vào khi Đảng cầm quyền, vào lúc cách mạng đang thuận lợi.

Người nói: “Đảng viên chúng ta là những người rất tầm thường, vì chúng ta đều là con của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động… thế thôi. Chính vì chúng ta rất tầm thường nên Đảng ta rất vĩ đại”.

Người đã từng nói nhiều lần: Người cộng sản cũng là con người, nên có ưu, có khuyết, có tốt, có xấu.

“Đảng ta không phải trên trời sa xuống. Nó ở trong xã hội mà ra”. “Cũng như những người hằng ngày lội bùn mà trên mình họ có hơi bùn, vết bùn… Cần phải tắm rửa lâu mới sạch”. Vì vậy, Người dạy: Không phải cứ khắc lên trán hai chữ “cộng sản” là được nhân dân tín nhiệm đâu; phải khiêm tốn, không hiếu danh, không kiêu ngạo, phải nhớ mình vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ của nhân dân.

Bác Hồ của chúng ta, trong cuộc đời hoạt động cách mạng đi Âu về Á, đã từng giáp mặt với bao gian khổ, khó khăn (hai lần ngồi tù: 1931-1933 và 1942-1943), đã từng lãnh án tử hình vắng mặt (năm 1929); nhưng vì tin vào lý tưởng, tin vào nhân dân, tin ở chính mình, nên lúc nào Người cũng ung dung, tự tại, luôn thể hiện nhân cách cao đẹp của người cộng sản.

Năm 1931 khi Người bị giam trong nhà ngục Víchtoria của đế quốc Anh tại Hồng Kông hoặc khi bị bệnh phải đưa vào nhà thương, nhiều “ông bà” người Anh có quyền thế và cả một số nhân viên người Trung Quốc đã rủ nhau đến xem, ý chừng họ muốn thấy mặt mũi “lạ lùng” của một người cộng sản! Cuối cùng, họ đã bắt gặp một nhân cách lớn mà họ rất khâm phục và sẵn lòng giúp đỡ từ đó.

Năm 1944, tại Liễu Châu, tuy Người được ra khỏi ngục Quốc dân đảng, nhưng vẫn bị quản thúc vì họ biết Người là lãnh tụ cộng sản, không muốn thả cho về nước. Bác Hồ nói thẳng với Trương Phát Khuê: “Tôi là người cộng sản, nhưng điều mà tôi quan tâm hiện nay là độc lập và tự do của nước Việt Nam”. Chính lòng yêu nước, đức độ và tài trí của Bác Hồ đã làm cho Trương cảm phục, trả lại tự do và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho Người trở về Việt Nam.

Năm 1946, ở Pari, trong một cuộc họp báo, một nhà báo Pháp muốn làm giảm thiện cảm của những người Pháp không ưa cộng sản đối với Bác, bằng cách đưa ra một câu hỏi:

- Thưa Chủ tịch, Ngài có phải là cộng sản không?

Bác Hồ của chúng ta liền đi đến lẵng hoa bày trên bàn, vừa rút ra từng bông tặng mỗi người, vừa vui vẻ nói:

- Tôi là người cộng sản như thế này này!

Đó cũng là điều giúp ta có thể hiểu được vì sao mấy chục năm qua, thế giới có bao sự đổi thay, Bác Hồ vẫn luôn được cả thế giới tôn kính và ngưỡng vọng, coi như một biểu tượng cao cả của nhân đạo, chính nghĩa và hoà bình, một kiểu người cộng sản hài hoà giữa yêu nước và quốc tế, anh hùng dân tộc và danh nhân văn hoá, phương Đông và phương Tây.

Có thể dẫn ra đây một ý kiến, trong rất nhiều ý kiến của một nhà báo Mỹ Saphơlen, viết từ năm 1969:

“Trong rừng Việt Bắc, Cụ Hồ như một ông tiên. Nếu có ai bảo đấy là một người cộng sản thì tôi có thể nói Cụ là một người cộng sản khác với quan niệm chúng ta vẫn thường nghĩ; và theo tôi, có thể dùng một từ mới: một người cộng sản phương Đông, một người cộng sản Việt Nam”.

Theo Trần Hiếu Đức, trong cuốn sách: Bác Hồ, con người và phong cách , Nxb. Lao động, Hà Nội, 1993, t.1.

Phẩm chất người cộng sản thể hiện qua tấm gương sáng Hồ Chí Minh như thế đó.

Trước hết, người cộng sản phải thể hiện phẩm chất chung nhất đó là sự vững vàng, kiên định, luôn trung thành với lý tưởng, luôn ý thức về vai trò lãnh đạo và tính tiên phong gương mẫu của mình. Đồng thời, người cộng sản cũng là con người rất mực khiêm tốn, không hiếu danh, không kiêu ngạo, luôn xác định vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ của nhân dân.

Trong điều kiện Đảng cầm quyền, những phẩm chất trên của người cộng sản càng phải được đặc biệt coi trọng hơn bao giờ hết. Bởi khi Đảng trở thành Đảng cầm quyền, nhiều đảng viên nắm các vị trí lãnh đạo, nếu không thường xuyên tu dưỡng, rèn luyện, không ngừng bồi dưỡng phẩm chất của người cộng sản sẽ dễ dẫn đến nhiều căn bệnh như quan liêu, kiêu ngạo, khiến cho quần chúng nhân dân mất lòng tin, uy tín của Đảng bị giảm sút. Bởi vậy qua câu chuyện và thực tế tấm gương của Bác, mỗi chúng ta phải ra sức phấn đấu, tu dưỡng và rèn luyện xứng đáng với danh hiệu người đảng viên cộng sản.

Đặc biệt trong công cuộc xây dựng và chỉnh đốn Đảng hiện nay, giá trị giáo dục của câu chuyện trên mang ý nghĩa rất lớn.

Việc thường xuyên chỉnh đốn Đảng, đổi mới công tác xây dựng Đảng, đổi mới phương thức lãnh đạo và các hoạt động của Đảng, trau dồi phẩm chất đạo đức, chính trị, lối sống cho cán bộ, đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam là việc mà sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm thực thi.

Trước lúc đi xa, Người còn để lại những lời tâm huyết, căn dặn toàn Đảng, toàn dân ta: “việc cần phải làm trước tiên là chỉnh đốn lại Đảng, làm cho mỗi đảng viên, mỗi đoàn viên, mỗi chi bộ đều ra sức làm tròn nhiệm vụ Đảng giao phó cho mình, toàn tâm toàn ý phục vụ nhân dân” ² .

BÁC CÓ PHẢI LÀ VUA ĐÂU

Có một số người ở ngôi cao, chức cả, sống trong sự trọng vọng, chiều chuộng của mọi người, thường xuyên được hưởng sự ưu đãi đặc biệt, lâu dần cũng quen đi mà không hề biết rằng mình đã nhiễm phải thói đặc quyền, đặc lợi.

Suốt đời tâm niệm là người công bộc của nhân dân, lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ, Bác Hồ của chúng ta luôn luôn hoà mình vào cuộc sống chung của đồng bào, đồng chí, không nhận bất cứ một sự ưu tiên nào người khác dành cho mình.

Kháng chiến toàn quốc bùng nổ, nhiều nhân sĩ, trí thức cao tuổi theo Bác lên Việt Bắc, đi kháng chiến, đèo cao, suối sâu, đường bùn lầy, nhiều vị phải nằm cáng. Anh em phục vụ lo Bác mệt cũng đề nghị Bác lên cáng. Bác gạt đi: Bác còn khoẻ, còn đi được, các chú có nhiệm vụ đưa Bác đi như thế này là tốt rồi.

Năm 1950, Bác Hồ đi Chiến dịch Biên giới. Chuyến đi dài ngày, gian khổ. Anh em cảnh vệ kiếm được một con ngựa, mời Bác lên. Bác cười: chúng ta có bảy người, ngựa chỉ có một con, Bác cưỡi sao tiện?

Anh em vừa khẩn khoản: chúng cháu còn trẻ, Bác đã cao tuổi, đường xa, việc nhiều,… Không nỡ từ chối, Bác đã trả lời:

- Thôi được, các chú cứ mang ngựa theo để nó đỡ hộ balô, gạo nước và thức ăn. Trên đường đi, ai mệt thì cưỡi. Bác mệt, Bác cũng sẽ cưỡi.

Cuối năm 1961, Bác về thăm xã Vĩnh Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An, một xã có phong trào trồng cây tốt. Tại một ngọn đồi thấp, Bác đứng nói chuyện với nhân dân trong xã. Trời đã gần trưa, tuy đã sang đông mà nắng còn gay gắt. Nhìn Bác đứng giữa nắng trưa, ai cũng băn khoăn. Đồng chí Chủ tịch huyện cho tìm mượn được chiếc ô, định giương lên che nắng cho Bác, thì Bác quay lại hỏi:

- Thế chú có đủ ô che cho tất cả đồng bào không? Thôi, cất đi, Bác có phải là vua đâu?

Một lần, trong bữa ăn, đồng chí phục vụ dọn lên cho Bác một đĩa cá anh vũ, một loại cá sông quý hiếm thường chỉ có ở khúc Bạch Hạc - Việt Trì. Nhìn đĩa cá biết ngay là của hiếm, Bác khen và bảo:

- Cá ngon quá, thế mà chú Tô (tức đồng chí Phạm Văn Đồng) lại đi vắng. Thôi, các chú để đến chiều đồng chí Tô về cùng thưởng thức.

Miếng ngon không bao giờ Bác chịu ăn một mình. Chia sẻ ngọt bùi là thế, tưởng chuyện cũng sẽ qua đi. Nhưng đến bữa sau, trong mâm cơm lại có món cá hôm trước. Nhìn đĩa cá, Bác hiểu ngay và tỏ ra không bằng lòng:

- Bác có phải là vua đâu mà phải cung với tiến!

Rồi Người kiên quyết bắt mang đi không ăn nữa. Như Bác đã từng nói, ở đời ai chẳng thích ăn ngon mặc đẹp, nhưng nếu miếng ngon đó lại đánh đổi bằng

sự mệt nhọc, phiền hà của người khác thì Bác đâu có chấp nhận.

Những anh em công tác trong Phủ Chủ tịch hàng ngày vẫn thường đi lại bằng xe đạp, thỉnh thoảng có gặp Bác đi bộ. Nhìn thấy Bác, mọi người đều xuống dắt xe chờ Bác đi qua rồi mới lên xe đi tiếp. Thấy vậy, Bác thường khoát tay ra hiệu bảo anh em cứ đi tiếp, không cần xuống xe. Nhưng ai có thể cho phép mình ngồi trên xe khi Bác đi bộ. Một lần, Bác gọi đồng chí vừa xuống dắt xe lại gần và bảo:

- Các chú có công việc của mình nên cứ tiếp tục đạp xe mà đi. Bác đâu có phải là cái đền có biển “hạ mã” ở trước để ai đi qua cũng phải xuống xe, xuống ngựa?

Lão Tử có nói: Trời đất sở dĩ có thể dài và lâu vì không sống cho mình nên mới được trường sinh. Thánh nhân đặt thân mình ở sau mà lại lên trước, đặt thân mình ở ngoài mà lại còn.

Bác Hồ sống quên mình, không nghĩ đến mình mà lại trở thành sống mãi.

Lời Lão Tử thật sâu sắc lắm thay!

Theo Trần Hiếu trong cuốn sách: Bác Hồ, con người và phong cách , Sđd.

Câu chuyện bàn về mối quan hệ giữa lãnh đạo cấp trên và cấp dưới, giữa người lãnh đạo với quần chúng nhân dân.

Với cương vị là người lãnh đạo cao nhất của Đảng, của Nhà nước, nhưng Bác Hồ của chúng ta luôn hoà mình vào cuộc sống chung của đồng bào, đồng chí, không nhận bất cứ một sự ưu tiên nào dành cho mình.

Phẩm chất cao quý trên bắt nguồn từ chính cuộc sống rất đỗi giản dị, đời thường của Bác. Mặt khác, nó còn xuất phát từ trong tâm niệm của Người luôn coi mình là công bộc, là đầy tớ của nhân dân; lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ.

Điều mà Bác luôn quan tâm xây dựng và giáo dục là: mỗi người đảng viên cần có hai phẩm chất chủ yếu:

- Về mặt lãnh đạo: cần phải có Đức và có Tài. “Có tài mà không có đức... thì chẳng những không làm được gì ích lợi cho xã hội, mà còn có hại cho xã hội nữa. Nếu có đức mà không có tài ví như ông bụt không làm hại gì, nhưng cũng không có lợi gì cho loài người".

- Là người đầy tớ của dân: mỗi cán bộ, đảng viên phải trung thành với lợi ích của nhân dân, toàn tâm, toàn ý phục vụ nhân dân.

Theo Hồ Chí Minh, hai phẩm chất này có mối quan hệ mật thiết, bổ sung cho sự phát triển của nhau, làm nên phẩm chất đặc trưng của người đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

"KHÔNG CỨ PHẢI ĐẢNG VIÊN"

Cách mạng Tháng Tám năm 1945, trong thành phần Chính phủ lâm thời do Cụ Hồ làm Chủ tịch có nhiều trí thức trẻ được mời tham gia. Ông Nguyễn Văn Huyên - tiến sĩ văn khoa, cử nhân luật học được giao giữ chức Tổng Giám đốc Đại học vụ (và sau là Bộ trưởng Bộ Giáo dục) khi ấy mới 37 tuổi.

Ngay thời gian đầu tiên được Chính phủ giao trọng trách công tác văn hoá giáo dục "diệt giặc dốt" (là một trong ba thứ giặc lúc bấy giờ), ông Huyên không khỏi lo ngại, bởi vì dân ta 90% số người không biết chữ, vả lại điều kiện trường, lớp, thầy cô thiếu thốn vô cùng. Nhưng vốn là người xốc vác, hơn nữa ông lại còn trẻ, hăng hái, cho nên mọi khó khăn đều được giải quyết ổn thoả. Phong trào "Bình dân học vụ" mà ông phụ trách đã đạt được những kết quả mà cho đến nay mỗi khi nhắc đến ai cũng phải thán phục. Cụ Hồ rất hài lòng về vị bộ trưởng bởi vì ngoài những thành tích, ông Huyên còn là người do Cụ Hồ giới thiệu vào trong thành phần Chính phủ.

Thế mà có một lần, ông Huyên xin từ chức, Cụ Hồ không bằng lòng khi nghe tin ấy. Cụ đã gặp và động viên ông Huyên. Cụ nói: "Không cốt là đảng viên cộng sản hay không đảng, mà cốt là làm việc có tốt hay kém, có hiệu quả hay không hiệu quả, điều đó mới quan trọng". Nghe lời Cụ, ông Huyên lại tiếp tục làm việc, chức Bộ trưởng Bộ Giáo dục ông giữ mãi cho đến những năm cuối đời.

Năm 1960, Chi bộ Văn phòng Bộ Giáo dục nhất trí đề nghị kết nạp ông Nguyễn Văn Huyên vào Đảng. Đề nghị đã được Đảng uỷ cơ quan Bộ Giáo dục và Đảng uỷ chính Văn phòng Trung ương đồng ý. Nhưng khi thông qua Ban Bí thư thì Cụ Hồ góp ý kiến rằng: "Để chú Huyên ở ngoài Đảng có lợi hơn là ở trong Đảng". Biết vậy, ông Huyên rất xúc động, bởi vì ông nghĩ Cụ Hồ rất hiểu ông và những người trí thức như ông, dù không đứng trong Đảng nhưng các ông đã suốt đời làm việc vì lợi dân ích nước.

TRẦN MINH TRƯỜNG (theo lời kể của bà Nữ Hạnh, con gái cố Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên).

Từ câu chuyện vào Đảng của cố Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên, chúng ta càng thấy rõ quan điểm và cách sử dụng trí thức của Bác Hồ. Bác đã luôn đánh giá rất cao vai trò của đội ngũ trí thức và sử dụng đúng người, bố trí đúng việc đối với những người trí thức. Cùng với Nguyễn Văn Huyên, còn có các nhà trí thức, nhân sĩ khác như: Nguyễn Văn Tố, Bùi Bằng Đoàn, Tạ Quang Bửu, Phạm Huy Thông... đã được Bác thực sự trọng dụng và trên thực tế họ đã hoàn thành rất tốt những công việc trọng đại của quốc gia.

Câu chuyện còn giúp chúng ta thấy rõ cách nhìn nhận, đánh giá con người qua công việc của Bác "không cốt là đảng viên cộng sản hay không đảng, mà cốt là làm việc có tốt hay kém, có hiệu quả hay không hiệu quả, điều đó mới quan trọng".

TỪ ĐÔI DÉP ĐẾN CHIẾC ÔTÔ

Đôi dép của Bác "ra đời" vào năm 1947, được "chế tạo" từ một chiếc lốp ôtô quân sự của thực dân Pháp bị bộ đội ta phục kích tại Việt Bắc.

Đôi dép đó cắt không dày lắm, quai trước to bản, quai sau nhỏ rất vừa chân Bác.

Trên đường công tác, Bác nói vui với anh em cán bộ đi cùng:

- Đây là đôi hài vạn dặm trong truyện cổ tích ngày xưa... Đôi hài thần đấy, đi đến đâu mà chẳng được.

Chẳng những khi "hành quân" mà cả mùa đông, Bác đi thêm đôi tất cho ấm chân, tiếp khách trong nước, khách quốc tế vẫn thường thấy Bác đi đôi dép ấy.

Gặp suối hoặc trời mưa trơn, bùn nước vào dép khó đi, Bác tụt dép xách tay. Đi thăm bà con nông dân, sải chân trên các cánh đồng đang cày, đang vụ gặt, Bác lại xắn quần cao lội ruộng, tay xách đôi dép...

11 năm rồi vẫn đôi dép ấy... Các đồng chí cảnh vệ cũng đã đôi ba lần "xin" Bác đôi dép nhưng Bác bảo "vẫn còn đi được".

...

Năm 1960, Bác đến thăm một đơn vị Hải quân nhân dân Việt Nam. Vẫn đôi dép "thâm niên ấy". Bác đi thăm nơi ăn, chốn ở, trại chăn nuôi của đơn vị. Cán bộ và chiến sĩ rồng rắn kéo theo, ai cũng muốn chen chân, vượt lên để được gần Bác. Bác vui cười nắm tay chiến sĩ này, vỗ vai khen chiến sĩ khác. Bỗng, Bác đứng lại:

- Thôi, các cháu giẫm làm tụt quai dép của Bác rồi...

Nghe Bác nói, cả đám đứng lại cúi xuống yên lặng nhìn đôi dép rồi lại ồn ào lên:

- Thưa Bác, cháu, để cháu sửa...

- Thưa Bác, cháu, cháu có "rút dép" đây...

Nháo nhác, ầm ĩ như thế, nhưng đồng chí cảnh vệ chỉ đứng cười vì biết đôi dép của Bác đã phải đóng đinh rồi; có "rút" cũng vô ích...

Bác cười nói:

- Cũng phải để Bác đến chỗ gốc cây kia, có chỗ dựa mà đứng đã chứ!

Sau khi đi đến gốc cây, một tay vịn vào cây, một chân co lên tháo dép ra, Bác bảo:

- Đây! Cháu nào giỏi thì chữa hộ dép cho Bác...

Một anh nhanh tay giành lấy chiếc dép, giơ lên nhưng ngớ ra, lúng túng. Anh bên cạnh liếc thấy, “vượt vây” chạy biến...

Bác phải giục:

- Ơ kìa, ngắm mãi thế, nhanh lên cho Bác còn đi chứ.

Anh chiến sĩ lúc nãy chạy đi đã trở lại với chiếc búa con, mấy cái đinh:

- Tôi, để tôi sửa dép...

Mọi người giãn ra. Phút chốc, chiếc dép đã được sửa xong. Những chiến sĩ không được may mắn chữa dép phàn nàn:

- Tại dép của Bác cũ quá. Thưa Bác, Bác thay dép đi ạ...

Bác nhìn các chiến sĩ, nói:

- Các cháu nói đúng... nhưng chỉ đúng có một phần... Đôi dép của Bác cũ nhưng nó chỉ mới tụt quai. Cháu đã chữa lại chắc chắn cho Bác thế này thì còn "thọ" lắm! Mua đôi dép khác chẳng đáng là bao, nhưng khi chưa cần thiết cũng chưa nên... Ta phải tiết kiệm vì đất nước ta còn nghèo.

Đôi dép cá nhân đã vậy, còn "đôi dép" ôtô của Bác cũng thế!

Chiếc xe "Pôbêđa" sản xuất tại Liên Xô, Bác vẫn đi, đã cũ. Văn phòng xin "đổi" xe khác, "đời mới” hơn, tốt hơn, nhưng Bác không chịu:

- Xe của Bác hỏng rồi à?

Anh em thưa chưa hỏng, nhưng muốn thay xe để Bác đi nhanh hơn, êm hơn.

Bác nói:

- Ai thích nhanh, thích êm thì đổi...

Hôm sau đến giờ đi làm, không biết là xe hỏng thật hay "ai" xui mà Bác đã đứng đợi bên xe mà xe cứ "ì" ra. Bác cười bảo đồng chí lái xe:

- Máy móc có lúc trục trặc, chú cứ bình tĩnh sửa. Sửa xong, Bác cháu ta đi cũng kịp...

Vài phút sau, xe nổ máy...

Bác lại cười nói với đồng chí lái xe, cảnh vệ:

- Thế là xe vẫn còn tốt?

MINH ANH (Theo đồng chí Phan Văn Xoàn - Cục Cảnh vệ).

Đó chỉ là một trong hàng trăm câu chuyện về tấm gương tiết kiệm trong sinh hoạt đời thường của Bác nhưng có ý nghĩa và bài học sâu sắc.

Thứ nhất, bài học vì sao phải tiết kiệm cái nhỏ. Đôi dép của Bác cắt rất vừa chân, đủ quai, chắc chắn, đi đến đâu cũng được. Qua suối hoặc trời mưa, trên cánh đồng hoặc đi công tác khắp các nơi, hơn 11 năm rồi vẫn đôi dép ấy... Thật cảm động, vì đôi dép của Bác đã mòn, tụt quai, đóng đinh nhiều lần mà Bác vẫn dùng. Bác giải thích, mua đôi dép khác chẳng đáng là bao, nhưng khi chưa cần thiết cũng chưa nên. Ta phải tiết kiệm vì đất nước ta còn nghèo. Câu nói đó giúp ta nhìn lại mình xem ta tiết kiệm cái nhỏ như thế nào, khi hiện nay nước ta vẫn còn là nước nghèo và kém phát triển.

Thứ hai, bài học về tiết kiệm cái lớn. Bác từ chối sắm xe ôtô mới, lấy lý do là không thích đi nhanh, không thích êm. Bác kiên trì chịu đựng gian khổ, không dành cho mình cái quyền được ưu tiên, sung sướng, mà tiết kiệm cho nước nhà. Nghĩ lại câu chuyện này hôm nay. Một số cán bộ lãnh đạo đua nhau sắm xe ôtô vượt quá quy định của Nhà nước. Một số người khoe khoang có ôtô đắt tiền, có điện thoại xịn, có nhà cao, cửa rộng…, có vẻ “giàu sang”. Họ không biết rằng uy tín và tài giỏi đâu phải là cái mẽ “sang giàu”, là hình thức bề ngoài. Những người như vậy cần đọc kỹ và rút ra bài học cho mình ở câu chuyện này.

Thứ ba, bài học về trong trường hợp nào cũng cần tiết kiệm. Tiết kiệm ở mọi lúc, mọi nơi, tiết kiệm từ cái nhỏ đến cái to, tiết kiệm cả trong sản xuất và trong tiêu dùng. Tiết kiệm cần là một thói quen, một đức tính cần thiết. Một số người có thói quen ưa hình thức. Bác khước từ đi ôtô mới, sử dụng đồ đắt tiền, là để tiết kiệm của công. Bài học cho những ai đang nắm trong tay của công phải biết chống tham nhũng, không được tiêu xài hoang phí, chi tiêu đúng chế độ, không hình thức và có hiệu quả. Mọi cán bộ cần tiết kiệm tiền của cho Nhà nước và tập thể, khiêm tốn, không hình thức là cách tốt nhất và thiết thực nhất học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Bác Hồ.

KHÔNG CÓ VIỆC GÌ KHÓ

Năm 1927, với tên gọi Thầu Chín, Bác Hồ sống và hoạt động ở Xiêm (Thái Lan) cho đến cuối năm 1929. Đây là một trong những khoảng thời gian trước năm 1945 Người sống lâu nhất với kiều bào.

Sau khi đặt chân đến Phi Chịt, Người nêu ý kiến đi U Đon để tìm gặp Việt kiều. Từ Phi Chịt đến U Đon phải đi bộ, băng rừng hàng tháng. Mỗi người đi đường đều gánh theo hai thùng sắt tây đựng quần áo, đồ dùng lặt vặt, có nắp đậy để tránh mưa núi, vắt rừng. Thức ăn mang theo là 10 ký gạo và một ống "cheo" (thịt gà hoặc sườn lợn băm nhỏ rang muối. Sau này, năm 1945 khi đi Côn Minh, Bác cũng mang theo một ống "cheo" nhưng đặt tên là "muối Việt Minh").

Thầu Chín cùng một số anh em ra đi vào dịp mùa thu. Cây rừng đang rụng lá. Trời nắng to, đường đi đá sỏi gập ghềnh, mọi người đều mệt mỏi. Thấy Thầu Chín không quen gánh, có người muốn giúp đỡ, nhưng Thầu Chín không chịu. Ít ngày sau, đôi chân của Thầu Chín đã sưng lên, rớm máu, tấy đỏ. Anh em lại yêu cầu Thầu Chín nhường gánh. Thầu Chín nói: "Thánh hiền đã dạy: Thiên hạ vô nan sự, nhân tâm tự bất kiên", ý nói là dưới trời này không có việc gì dễ, chỉ sợ lòng người không kiên trì..., cứ cố gắng, để thế vài hôm nữa sẽ quen đi. Quả nhiên, mấy ngày sau nữa, bước chân Thầu Chín đã nhanh, đi gọn, đôi thùng đung đưa có vẻ đã nhẹ nhàng. Mấy tháng sau, có lần từ U Đon về đến Xa Vang đường dài hơn 70 kilômét, Thầu Chín chỉ đi hết một ngày.

Hơn 20 năm sau, vào cuối mùa đông năm 1950 (Theo Hồ Chí Minh: Toàn tập , Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, t.6, tr.95, sự kiện này xảy ra vào trung tuần tháng 9 năm 1950 - BT.), trong một lần gặp gỡ anh em thanh niên xung phong làm đường ở Đèo Khế, Thái Nguyên, Bác Hồ đã đọc tặng bốn câu thơ:

... Không có việc gì khó,

Chỉ sợ lòng không bền,

Đào núi và lấp biển,

Quyết chí ắt làm nên.

Bốn câu thơ ấy, tuy là mượn ý của "Thánh hiền" nhưng đã được kiểm nghiệm trong thực tế cuộc sống của Bác Hồ mấy chục năm trước đó...

MINH ANH Trích trong cuốn sách: Tấm lòng của Bác , Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2005.

Câu chuyện trên cho ta rõ thêm về khoảng thời gian Bác Hồ sống lâu nhất với kiều bào (1927-1929) và quan trọng hơn là ý nghĩa từ câu chuyện.

Thứ nhất, câu chuyện trên khẳng định tấm gương tự rèn luyện của Bác Hồ. Thuở niên thiếu, Người đã sớm phải xa quê hương, mười tuổi mồ côi mẹ, gia đình ly tán. Ra nước ngoài, phiêu bạt nhiều nước, làm nhiều nghề gian khổ để vừa kiếm sống vừa hoạt động. Không chỉ là cơm muối, mưa rừng, chân s¬ưng rớm máu,… lớn hơn là hai lần tù tội, răng rụng, thân gầy, tóc bạc thêm, kề cận với những án tử hình vắng mặt nhưng Người vẫn kiên quyết vượt qua. Gian khổ đã tôi luyện để Người có thêm nghị lực và ý chí cách mạng.

Thứ hai, bài học rèn luyện đường đời cho mỗi cán bộ, đảng viên và mỗi người chúng ta. Trong bối cảnh kinh tế thị trường hiện nay, mỗi người chúng ta phải biết vượt qua những cám dỗ lợi ích cá nhân, lợi ích trước mắt. Nhiệm vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” càng nặng nề, đòi hỏi cán bộ, đảng viên phải có ý chí, nghị lực cao hơn nữa, đúng như Bác nói trong Nhật ký trong tù: “Muốn nên sự nghiệp lớn. Tinh thần càng phải cao”; “Sống ở trên đời người cũng vậy. Gian nan, rèn luyện mới thành công”. Bốn câu thơ Bác Hồ đọc tặng các anh em thanh niên xung phong trong câu chuyện: “Không có việc gì khó. Chỉ sợ lòng không bền. Đào núi và lấp biển. Quyết chí ắt làm nên" cũng là bài học tự rèn luyện của cán bộ, đảng viên và mỗi người chúng ta.

ĐẠO ĐỨC NGƯỜI ĂN CƠM

Một chiến sĩ bảo vệ Bác, sau này được phong quân hàm cấp tướng, có lần nói rằng: "Bác thường dạy quân dân ta "cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư". Bác dạy phải làm gương trước. Bác dạy phải nêu cao đạo đức cách mạng. Có cán bộ nghĩ rằng "đạo đức" cách mạng là để áp dụng trong công tác thôi. Bản thân tôi, được gần Bác thấy ngay trong khi ăn cơm, Bác cũng đã dạy cho chúng tôi thế nào là "đạo đức".

Thứ nhất, Bác không bao giờ đòi hỏi là Chủ tịch nước phải được ăn thứ này, thứ kia. Kháng chiến gian khổ đã đành là Bác sống như một người bình thường, khi hoà bình lập lại có điều kiện, Bác cũng không muốn coi mình là "vua" có gì ngon, lạ là "cống, hiến".

Thứ hai , món ăn của Bác rất giản dị, toàn các món dân tộc, tương cà, cá kho..., thường là chỉ 3 món trong đó có bát canh, khá hơn là 4, 5 món thôi…

Thứ ba , Bác thường bảo chúng tôi, ăn món gì cho hết món ấy, không đụng đũa vào các món khác. Gắp thức ăn cũng phải cho có ý. Cắt miếng bơ cũng phải cho vuông vức. Nhớ lần đi Khu IV, đồng chí Bí thư và Chủ tịch tỉnh Quảng Bình ăn cơm với Bác, trong mâm chỉ có một bát mắm Nghệ hơi nhiều. Bác dùng bữa xong trước, ngồi bên mâm cơm. Hai cán bộ tỉnh ăn tiếp rồi buông đũa. Bác nhìn bát mắm nói:

- Hai chú sẻ bát mắm ra, cho cơm thêm vào ăn cho hết.

.....

Thứ tư , có món gì ngon không bao giờ Bác ăn một mình, Bác sẻ cho người này, người kia rồi sau cùng mới đến phần mình, thường là phần ít nhất. Ăn xong thu xếp bát đũa gọn gàng, để đỡ vất vả cho người phục vụ.

Thứ năm , tôi có cảm giác là đôi khi ăn cơm có những giây phút Bác cầm đôi đũa, nâng bát cơm, Bác như tư lự về điều gì đó. Tưởng như Bác nghĩ đến đồng bào, cụ già, em bé đói rách ở đâu đâu. Tưởng như Bác nhớ lại những ngày lao động ở xứ người kiếm từng mẩu bánh để ăn, để uống, để làm cách mạng... Hay là Bác lại nghĩ đến những lần tù đày không có gì ăn. Thật khó hiểu, mà càng khó hiểu tôi lại càng thương Bác quá, thương quá.

Bây giờ vào những bữa tiệc cao lương, mỹ vị, rượu bia, thức ăn bày la liệt, quái lạ tôi lại nhớ đến Bác rồi... có ăn cũng chẳng thấy ngon như khi xưa ngồi vào mâm cơm đạm bạc với Bác.

Trích trong cuốn sách: Tấm lòng của Bác , Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2005

Tấm gương đạo đức trong sinh hoạt đời thường của Bác thật gần gũi với mỗi người chúng ta và có ý nghĩa sâu sắc. Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống mà do tu dưỡng, rèn luyện từ việc nhỏ, từ trong cái ăn, ở, cái mặc mà nên… Cần nghĩ về năm bài học đạo đức khi ta nâng bát cơm ăn mà tác giả câu chuyện đã kể.

Cho dù đời sống có khá hơn..., chúng ta vẫn phải học tập và làm theo đức tiết kiệm khi ăn uống của Bác. Các món ăn của Bác là món ăn dân tộc giản dị, vừa đủ; ăn đến đâu lấy đến đó, không để thừa thức ăn trên mâm, cơm trên bát; ăn không để rơi vãi; món ngon không ăn một mình, ăn xong thu xếp bát đũa gọn gàng… Mỗi người hãy học và làm theo như vậy. Ai đó, cũng không nên vin vào quyền hành, chức vụ mà cho mình cái quyền tổ chức ăn uống linh đình, rượu Tây, đặc sản thừa thãi. Mỗi chúng ta cũng không nên thoả mãn, tự “thưởng” cho mình khi làm được việc nào đó để ăn uống lãng phí, dù đó là tiền của mình.

Cảm giác của tác giả câu chuyện là hoàn toàn đúng. Những giây phút Bác cầm đôi đũa, nâng bát cơm, Bác như tư¬ lự về người lao động nghèo khổ. Câu thơ của Bác “Hỡi ai b¬ưng bát cơm đầy, Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần". Thương đến người nghèo, cụ già, em bé đói rách, càng nghĩ về người nông dân chân lấm, tay bùn, một nắng hai sương để mà quý trọng, tiết kiệm từng hạt cơm, cọng rau, con cá khi ăn uống thì cũng là trả nghĩa cho người, là nhân đức và là cách tốt nhất để học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Bác Hồ.

"HỠI AI BƯNG BÁT CƠM ĐẦY"

Tôi còn nhớ như in vào một buổi sáng hè (tháng 6 năm 1960), sau khi dự Đại hội đoàn kết chống hạn tại Ứng Hoà - Mỹ Đức xong, Bác ra cánh đồng thôn Thái Bình, xã Vạn Thắng (Ứng Hoà) thăm nông dân chống hạn (Theo Hồ Chí Minh - Biên niên tiểu sử, t.7, Nxb. Chính trị quốc gia, xuất bản năm 2009, là xã Vạn Thái, huyện Ứng Hoà - BT.).

Những năm ấy, vì hệ thống mương máng, thuỷ lợi chưa có là bao nên bà con nông dân rất vất vả, nắng quá thì hạn, mưa nhiều thì úng. Đời sống của hàng triệu nông dân chỉ trông chờ ở đồng ruộng, thật bấp bênh.

Hôm ấy, Bác mặc quần áo gụ, đội mũ lá cọ, chân đi dép cao su, quần xắn trên đầu gối, khăn vắt trên vai, tay chống gậy đi ra cánh đồng thăm bà con nông dân đang tát nước.

Mới 10 giờ mà trời nắng như đổ lửa, chúng tôi - những cán bộ đi theo - cũng thấm mệt, mồ hôi vã như tắm tràn xuống mắt giàn giụa, tràn vào miệng mặn chát. Bác đi rất nhanh, mặc dầu đường sống trâu, Bác vẫn thoăn thoắt đặt chân trên các gồ đất cách nhau

30 - 40cm một cách nhẹ nhàng như một lão nông thực thụ. Đến đầu một con mương, đồng chí Chủ tịch tỉnh Hà Đông thấy bờ mương hẹp, khó đi, vội chạy lên trước để mời Bác đi theo đường chính. Bác xua tay và rẽ vào bờ mương để đến chân ruộng bà con đang lao động giữa cánh đồng bị hạn. Tất nhiên chúng tôi phải đi sau và cố hết sức mới kịp. Đến một chỗ bờ mương bị xẻ ra chừng 1,5 m để tát nước gần đấy, đồng chí Chủ tịch tỉnh lại chạy lên định dắt Bác, chưa kịp thì Bác đã nhảy phắt qua hố và rẽ sang bên kia. Những người theo sau, người thì nhảy qua được, người phải đi men xuống ruộng để qua.

Thấy Bác đến, lại còn mặc như lão nông, bà con vui mừng bỏ cả gầu đổ xô lại vây quanh Bác rất đông. Có cháu thiếu niên 14, 15 tuổi len đến bên Bác, đưa tay lên vuốt râu Bác. Bác thân mật thăm hỏi mọi người, bắt tay bà con, rồi nói bằng giọng miền Bắc pha xứ Nghệ ấm áp:

- Thuở nhỏ, đã nhiều năm, tôi sống với bà con làng xóm làm nông nghiệp, tôi hiểu nỗi cơ cực của bà con khi trời hạn hán. Bây giờ chúng ta có chính quyền, bà con đã làm chủ ruộng đồng, gặp lúc thiên tai, phải cùng nhau đoàn kết chống hạn, cứu lúa.

Mọi người "vâng ạ!" thật rõ và to.

Sau đó Bác lên đạp guồng cùng với một bác nông dân ngoài 50 tuổi, để bác nông dân guồng đỡ vất vả và được nhiều nước. Bác căn dặn chính quyền thôn xã tích cực huy động bà con biết nghề mộc xẻ gỗ để đóng guồng.

Bà con hỏi Bác đủ thứ chuyện. Bác đều trả lời thân mật, dễ hiểu: Trước khi chia tay với bà con nông dân, Bác đã đọc hai câu thơ:

"Hỡi ai bưng bát cơm đầy,

Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần".

Mọi người xúc động đứng mãi tại nơi đã gặp Bác, vẫy chào tạm biệt.

NGUYỄN THÀNH kể, HỒ VŨ ghi

Câu chuyện này thêm một dấu ấn in đậm tình cảm thương yêu sâu sắc của Bác Hồ đối với nông dân Việt Nam. Người nông dân ta quanh năm vất vả, đời sống còn nghèo và rất bấp bênh. Hình ảnh Bác quần xắn trên đầu gối, khăn vắt trên vai, tay chống gậy đi ra cánh đồng thăm nông dân… như một lão nông thực thụ. Bác là Chủ tịch nước còn như vậy, những lãnh đạo nông nghiệp nói riêng và mỗi người chúng ta phải hiểu rõ hơn về nông dân và nông nghiệp; phải thương hơn người nông dân chân lấm tay bùn mà quan tâm và có chính sách cho đúng.

Nông nghiệp, nông thôn và nông dân là vấn đề được Đảng ta rất quan tâm, chú trọng, nhất là trong những năm đổi mới gần đây. Nơi đây là địa bàn rộng lớn chiếm 3/4 diện tích đất đai cả nước với hơn 70% lao động xã hội ở những địa bàn chiến lược về quốc phòng, an ninh. Đây cũng là địa bàn kinh tế - xã hội còn khó khăn, còn nhiều người nghèo. Học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Bác Hồ qua câu chuyện này là thực hiện tốt công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn, giải quyết đồng bộ các vấn đề nông nghiệp, nông thôn và nông dân. Chuyển dịch mạnh cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn theo h¬ướng tạo ra giá trị gia tăng ngày càng cao, gắn với công nghiệp chế biến và thị trường; thực hiện cơ khí hoá, điện khí hoá, thuỷ lợi hóa, đ¬ưa nhanh tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ sinh học vào sản xuất, nâng cao năng suất, chất lư¬ợng và sức cạnh tranh, phù hợp đặc điểm từng vùng, từng địa phương.

CÁCH SỬ DỤNG TIỀN BẠC CỦA BÁC HỒ

Bác sống rất giản dị, thanh bạch, ăn uống chi tiêu bao giờ cũng rất tiết kiệm, chúng tôi được ở gần Bác không thấy Bác để lãng phí một thứ gì.

Có đôi tất rách đã vá đi vá lại mấy lần thế mà Bác không bỏ cũng không dùng tất mới. Bác nói: "Cái gì dùng được nên dùng, bỏ đi không nên...". Có một cái tất bị rách chưa kịp vá, chúng tôi đưa đôi tất mới để Bác dùng, nhưng Bác vẫn không đồng ý, Bác xoay chỗ rách vào bên trong rồi cười xí xoá:

- Đấy! Có trông thấy rách nữa đâu?

Có quả chuối hơi nẫu, chúng tôi ngại không ăn. Bác bảo lấy dao gọt phần nẫu đi. Bác nói:

- Ở chiến khu có được quả chuối là quý lắm!

Lời nói và việc làm của Bác làm chúng tôi thật xúc động. Một vị lãnh tụ tối cao thế mà cuộc sống giản dị như¬ những người dân lao động vậy?

Suốt thời gian hoạt động ở nước ngoài, Bác gặp rất nhiều khó khăn. Để sinh sống và hoạt động, Bác phải tự lao động kiếm tiền, được đồng nào Bác đều dành cho công tác cách mạng. Bác chi tiêu rất dè sẻn, cân nhắc từng xu. Liên hoan, thết đãi khách cũng hết sức đơn giản, Bác nói: "Chủ yếu là thật lòng với nhau". Chúng tôi nhớ lại: Hồi ở chiến khu Việt Bắc, mừng ngày thành lập Đảng, Bác đồng ý cho liên hoan nhưng cũng chỉ có bát cơm, món xào, tô canh, đĩa cá. Chiêu đãi đồng chí Lý Bội Quần, người Trung Quốc đã giúp Bác mua chiếc máy chữ từ Hải Phòng mang về, Bác cũng chỉ "khao" một món canh và hai đĩa thức ăn, có thêm chén rượu gạo, tổng cộng chưa hết một đồng bạc, thế mà vẫn đậm đà tình cảm giữa chủ và khách.

Một lần khác, khi còn ở trong nhà tù của Tưởng Giới Thạch, nghe tin Hồng quân Liên Xô bắt sống 33 vạn quân Hítle ở Xtalingrát, Bác vui quá muốn tổ chức ăn mừng, Bác đã nhờ người lính gác mua giùm một ít kẹo và dầu cháo quẩy sau khi phấn khởi hô mấy câu khẩu hiệu "Hoan nghênh thắng lợi của Hồng quân Liên Xô", Bác cùng với mấy bạn tù ngồi chén tạc, chén thù rất đàng hoàng vui vẻ...

Năm Bác về Nghệ An, khi ăn cơm chung với các đồng chí Nguyễn Sĩ Quế, Nguyễn Chí Thanh, Hoàng Văn Diệm, tự tay Bác để bớt ra ngoài mâm mấy món ăn rồi nói: "Ăn hết lấy thêm, không ăn hết để người khác ăn, đừng để người khác ăn thừa của mình".

Có thể dẫn ra nhiều nữa những ví dụ về cách chi tiêu, sử dụng tiền bạc, ăn uống, chắt chiu, tằn tiện, nhưng vẫn rộng rãi của Bác.

Lối sống giản dị, trong sáng, tiết kiệm và cách ứng xử với tiền bạc, với cái ăn, cái mặc của Bác là tấm gương mẫu mực sáng ngời cho chúng ta học tập và noi theo.

VĂN TIÊN, Trích trong cuốn sách: Những kỷ niệm sâu sắc với Bác Hồ , Nxb. Thanh niên, Hà Nội, 2001.

Bài học qua câu chuyện này là, dù ai đó có thu nhập cao vẫn cần sống giản dị; chi tiêu, sử dụng tiền bạc cần tằn tiện. Cái gì dùng được nên dùng, không nên bỏ đi. Tiết kiệm, trước hết để lo cho mình, cho gia đình, cho tương lai và đất nước. Hãy bớt đi những bữa tiệc lu bù, những tiêu xài hoang phí để tiết kiệm. Tiết kiệm cần là một thói quen và là đức tính tốt đẹp. Thu nhập càng cao, càng cần phải tiết kiệm, "không lãng phí thì giờ, của cải của mình và của nhân dân".

Các cụ xưa đã dạy “Vua Ngô ba mươi sáu cái tàn vàng. Chết xuống âm phủ chẳng mang được gì”. Tiền bạc là quý nhưng không quý bằng đạo đức và nhân cách của con người. Điều cần thiết là phấn đấu để tăng thêm thu nhập chính đáng, giảm đi tiêu xài hoang phí, dành tiền giúp người nghèo, góp phần sớm đưa đất nước ra khỏi tình trạng nghèo và kém phát triển là cách thiết thực nhất học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Bác Hồ.

MỘT BỮA ĂN TỐI CỦA BÁC

Tháng 4-1946, giữa lúc đất nước đang bề bộn công việc, Bác vẫn dành những thì giờ quý báu về Ninh Bình dàn xếp những vấn đề đối nội, đối ngoại có lợi cho quốc gia. Vào khoảng ngày 10 đến 12, Bác đi qua thị xã Ninh Bình để xuống Phát Diệm. Lúc đó tôi là quyền Chủ tịch Uỷ ban hành chính tỉnh. Một dịp may hiếm có được đón Bác về tỉnh, nghĩ vậy, tôi mời đồng chí Ủy viên thư ký kiêm Phó Chủ tịch và đồng chí Chánh văn phòng đến hội ý. Hai đồng chí cùng chung một ý nghĩ như tôi.

Tôi phân công đồng chí Phó Chủ tịch huy động nhân dân ra tập trung đón Bác, đồng chí Chánh văn phòng chuẩn bị cơm mời Bác, còn tôi phụ trách việc dọn dẹp văn phòng, chuẩn bị chỗ nghỉ và chỗ ngủ cho Bác nghỉ đêm.

Quả như tôi dự đoán, sáu giờ chiều thì xe Bác về đến phía nam thị xã Ninh Bình. Nhân dân đã vẫy cờ hô khẩu hiệu rồi ùa xuống lòng đường đón Bác. Bác ra khỏi xe vẫy chào nhân dân. Nhân lúc đó tôi mời Bác vào trụ sở Uỷ ban hành chính tỉnh.

Trước sự nhiệt tình của nhân dân thị xã, không nỡ từ chối, Bác đã vào gặp Uỷ ban hành chính tỉnh Ninh Bình.

Đến cổng cơ quan, Bác bảo đồng chí lái xe dừng lại rồi xuống đi bộ. Vừa đi Bác vừa hỏi tình hình đời sống của nhân dân, đặc biệt là đồng bào ở vùng công giáo. Chúng tôi báo cáo với Bác về những khó khăn trong tỉnh, một số nơi nông dân còn bị đói.

Bác căn dặn chúng tôi phải chú ý đoàn kết lương giáo, động viên bà con tích cực tăng gia sản xuất để chống đói, chú ý công tác diệt giặc dốt, mở nhiều lớp bình dân học vụ vào buổi trưa, buổi tối, vận động bà con đi học.

Chúng tôi mời Bác nghỉ lại cơ quan cho đỡ mệt rồi dùng bữa tối. Thực ra bữa cơm chúng tôi chuẩn bị cho Bác không có gì ngoài một con gà giò luộc, nước dấm nấu bí đao, vì lúc đó kinh phí của Uỷ ban hành chính tỉnh cũng hết sức khó khăn.

Bác nói:

- Hàng ngàn đồng bào đang chờ Bác ngoài kia, Bác không thể nghỉ ở đây để ăn cơm được vì 9 giờ tối Bác đã có việc ở Chủ tịch phủ. Bây giờ các chú giúp Bác: một chú ra tập hợp đồng bào vào một ngã tư rộng gần đây để Bác nói chuyện với đồng bào mươi phút, một chú ra cửa hàng mua cho Bác một cặp bánh giò. Còn các chú đi với Bác thì tranh thủ đi ăn cơm trước. Nói chuyện xong, Bác ngược Hà Nội ngay cho kịp hẹn. Trong xe Bác sẽ ăn bánh vừa đỡ tốn kém, vừa tiết kiệm thời gian cho Bác.

Chúng tôi vâng lời Bác làm theo.

Nói chuyện với đồng bào Ninh Bình hôm đó, Bác nhấn mạnh:

- Đồng bào chú ý đoàn kết lương giáo vì âm mưu của kẻ thù luôn tìm cách chia rẽ đồng bào lương giáo.

- Đồng bào tích cực tăng gia sản xuất chống giặc đói, chống giặc dốt.

- Đồng bào chuẩn bị tinh thần chịu đựng gian khổ để chống giặc ngoại xâm bảo vệ Tổ quốc.

Kết thúc, Bác hỏi:

- Đồng bào có đồng ý thực hiện ba điều tôi nêu ra không?

- Đồng ý! Đồng ý! Hồ Chủ tịch muôn năm.

Hàng ngàn nắm tay gân guốc giơ lên hưởng ứng. Tiếng hô và tiếng vỗ tay râm ran.

Bác vẫy tay chào đồng bào rồi lên xe về Hà Nội...

Phí Văn Bái kể, Hồ Vũ ghi, trong cuốn sách Bác Hồ, con người và phong cách , Sđd.

Thêm một câu chuyện quý về cuộc sống đời thường, về đạo đức khi ăn của Bác. Cổ nhân thường nói: ăn để sống, để làm việc chứ không phải sống và làm việc chỉ để ăn. Đối với Bác, ăn uống chỉ là một lệ bình thường, có thể thay đổi, không câu nệ, hình thức, thậm chí quá đơn giản, đạm bạc. Trong bối cảnh đất nước còn nghèo và kém phát triển, nhiều người còn đói nghèo, bất cứ người lãnh đạo nào và kể cả chúng ta cũng không nên cho mình cái quyền được ăn sung, mặc sướng.

Bài học của Bác là làm sao để tiết kiệm trong bữa ăn sao cho vừa đỡ tốn kém về tiền bạc và thời gian. Đây là điều cần phải quyết tâm học tập và làm theo Bác. Hãy bớt đi những buổi nhậu nhẹt hàng giờ ở quán xá, nhà hàng, dành thời gian cho những sáng tạo vì công việc là cách cụ thể hoá và thiết thực nhất học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ.

TRƯỜNG HỌC CỦA BÁC

Có lần nhân câu chuyện kể với các bạn trẻ trong khu Phủ Chủ tịch, Bác nói:

"Các cô, các chú bây giờ đi học có trường, có bàn ghế, có cô thầy, bạn bè, sách vở, giấy bút, có giờ giấc đàng hoàng. Tối đến có đèn điện, thế mà học một năm không lên được một lớp là không đúng. Ngày xưa, lúc Bác đang tuổi các cô, các chú thì tất cả bàn ghế, thầy, bạn, sách vở, giấy bút chỉ có trong bàn tay này thôi".

Bác giơ bàn tay trái lên nói tiếp:

"Hồi ấy Bác làm bồi tàu, là người quét tuyết ở Anh, rồi đi làm phụ bếp. Làm việc từ sáng đến tối, suốt ngày không được cầm đến tờ báo mà xem. Đến đêm mới hết việc, mới được đọc sách, đọc báo. Ban ngày muốn học chỉ có một cách là viết chữ lên mảnh da tay này. Cứ mỗi buổi sáng viết mấy chữ, rồi đi cọ sàn tàu, cọ thùng, đánh nồi, rửa bát, thái thịt, băm rau, vừa làm vừa nhìn vào da bàn tay mà học. Hết ngày, người thì mồ hôi đầm đìa, chữ cũng mờ đi, cuối buổi đi tắm mới xoá được chữ ấy đi. Coi như đã thuộc, sáng mai lại ghi chữ mới".

Sách Hồ Chí Minh, đồng chí của chúng ta gồm nhiều hồi ký của các bạn Pháp viết, Nhà xuất bản Xã hội Pari in năm 1970, có trích một đoạn Bác trả lời phóng viên A. Kan (báo Nhân đạo của Đảng Cộng sản Pháp) như sau:

"Tôi không có hạnh phúc được theo học ở trường đại học. Nhưng cuộc sống đã cho tôi cơ hội học lịch sử, khoa học xã hội và ngay cả khoa học quân sự. Phải yêu cái gì? Phải ghét cái gì? Cũng như tôi, tất cả người Việt Nam cần phải yêu độc lập, lao động, Tổ quốc".

"Tất nhiên không phải riêng tôi mà toàn thế giới đều kính trọng những nhà báo chân chính. Tôi cũng có thời gian học làm báo, cũng có thời gian tôi bỏ ngòi bút, cầm súng để chống lại kẻ thù, chống lại chủ nghĩa thực dân. Khi tôi còn ở Pháp, khi còn biết ít tiếng Pháp tôi đã là tổng biên tập, biên tập và phát hành cả một tờ báo".

Bác thường nói với cán bộ:

"Học thêm được một thứ tiếng nước ngoài coi như có thêm một cái chìa khoá để mở thêm một kho tàng tri thức. Việc học là việc suốt đời".

Trích trong cuốn sách: Một số lời dạy và mẩu chuyện về tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2007.

Tự học là một phẩm chất nổi bật trong con người Danh nhân văn hoá Hồ Chí Minh.

Câu chuyện của Bác cho chúng ta bài học về phương pháp học tập. Có người có điều kiện được học hành đến nơi đến chốn, có được kiến thức văn hoá là điều bình thường. Nhưng như Bác, không có điều kiện học liên tục cũng không lấy đó làm buồn. Tấm gương tự học ngoại ngữ, tự học văn hoá và tự học, tự nghiên cứu ở trong cuộc sống của Bác cho chúng ta thấy điều quan trọng là phải yêu độc lập, tự do của Tổ quốc, yêu lao động, có động cơ học tập cho đúng thì sẽ có kiến thức.

Những mẩu chuyện về học làm báo, học tiếng nước ngoài của Bác cũng là bài học quý về tấm gương tự rèn luyện. Vào trường đại học là quan trọng và cần thiết nhưng không phải là môi trường, là phương cách duy nhất để có kiến thức văn hoá. Mácxim Goócki, nhà văn Nga nổi tiếng cũng đã trải qua trường đời “Những trường đại học của tôi” từ tấm bé đến tuổi trưởng thành. Cuộc sống và tấm gương tự rèn luyện, tích luỹ tri thức thực tiễn của ông, đã giúp ông trưởng thành.

Khổng Tử, nhà nho nổi tiếng, nói “Học không biết chán, dạy không biết mỏi”. Lãnh tụ V.I. Lênin nói "Học; Học nữa; Học mãi”. Bác Hồ nói:

Học để làm việc,

làm người,

làm cán bộ.

Học để phụng sự đoàn thể,

giai cấp và nhân dân,

Tổ quốc và nhân loại.

Đấy là những điều quan trọng, nhất là trong bối cảnh toàn cầu hoá và phát triển kinh tế tri thức hiện nay. Học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Bác Hồ về tự học là phải tích cực học tập, phải coi giáo dục là một trong những quốc sách hàng đầu; thực hiện tốt phương châm giáo dục: kết hợp gia đình, nhà trường và xã hội; cần xây dựng xã hội học tập; học ở trường, học ở nhà và học ở ngoài xã hội.

BA CHIỀU TRÁCH NHIỆM

Báo Cứu quốc số 69, ngày 17-10-1945 có đăng "Thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi Uỷ ban nhân dân các kỳ, tỉnh, huyện và làng". Bác viết:

'Tôi vẫn biết trong các bạn có nhiều người làm theo đúng chương trình của Chính phủ và rất được lòng dân. Song cũng có nhiều người phạm những lầm lỗi rất nặng nề. Những lầm lỗi chính là:

1. Trái phép -... vì tư thù tư oán mà bắt bớ và tịch thu làm cho dân oán thán.

2. Cậy thế - Cậy thế mình trong ban này ban nọ, rồi ngang tàng phóng túng, muốn sao được vậy, coi khinh dư luận, không nghĩ đến dân. Quên rằng dân bầu mình ra để làm việc cho dân, chứ không phải để cậy thế với dân.

3. Hủ hoá - Ăn muốn cho ngon, mặc muốn cho đẹp, càng ngày càng xa xỉ, càng ngày càng lãng mạn, thử hỏi tiền bạc ấy ở đâu ra?

Thậm chí lấy của công dùng vào việc tư, quên cả thanh liêm, đạo đức. Ông uỷ viên đi xe hơi, rồi bà uỷ viên, cho đến các cô, các cậu uỷ viên, cũng dùng xe hơi của công. Thử hỏi những hao phí đó ai phải chịu?

4. Tư túng - Kéo bè, kéo cánh, bà con bạn hữu mình, không tài năng gì cũng kéo vào chức này chức nọ. Người có tài có đức, nhưng không vừa lòng mình thì đẩy ra ngoài. Quên rằng việc là việc công, chứ không phải việc riêng gì dòng họ của ai.

5. Chia rẽ - Bênh vực lớp này, chống lại lớp khác, không biết làm cho các tầng lớp nhân nhượng lẫn nhau, hoà thuận với nhau...

6. Kiêu ngạo - Tưởng mình ở trong cơ quan Chính phủ là thần thánh rồi. Coi khinh dân gian, nói phô, cử chỉ lúc nào cũng vác mặt "quan cách mạng" lên. Không biết rằng, thái độ kiêu ngạo đó sẽ làm mất lòng tin cậy của dân, sẽ hại đến oai tín của Chính phủ".

Bác cho rằng: "Những kẻ tham ô, lãng phí và quan liêu phá hoại tinh thần, phí phạm sức lực, tiêu hao của cải của Chính phủ và nhân dân, tội lỗi ấy cũng nặng như tội lỗi Việt gian, mật thám". Mặt khác, Bác ân cần nhắc dạy chúng ta rằng: "Trước mặt quần chúng không phải ta cứ viết lên trán chữ cộng sản mà ta được họ yêu mến".

Đối với những cán bộ sai lầm, trong sách Sửa đổi lối làm việc, Bác nêu "một không sợ", "hai sợ".

- Không sợ có sai lầm, khuyết điểm.

- Sợ thứ nhất "không chịu cố gắng sửa chữa sai lầm và khuyết điểm...".

- Sợ thứ hai "và càng sợ những người lãnh đạo không biết tìm cách đúng để giúp đỡ cán bộ sửa chữa sai lầm và khuyết điểm". "Trừ những người cố ý phá hoại, ngoài ra không ai cố ý sai lầm, sai lầm là vì không hiểu, không biết. Vì vậy đối với cán bộ bị sai lầm, ta quyết không nên nhận rằng họ muốn như thế. Sự sửa đổi khuyết điểm một phần cố nhiên là trách nhiệm của cán bộ đó. Nhưng một phần cũng là trách nhiệm của người lãnh đạo".

Sửa chữa sai lầm, cố nhiên dùng cách giải thích, thuyết phục, cảm hoá. Song không phải tuyệt nhiên không dùng xử phạt. Lầm lỗi có việc to, việc nhỏ. Nếu nhất luật không xử phạt thì sẽ mất cả kỷ luật, thì sẻ mở đường cho bọn cố ý phá hoại. Vì vậy hoàn toàn không dùng xử phạt là không đúng.

Trong công tác xét xử, Bác nhắc nhở "Không vì công mà quên lỗi - không vì lỗi mà quên công", thuyết phục giáo dục là hàng đầu, nhưng phải có kỷ luật rất nghiêm. Phải phân tích rõ ràng cái cớ sai lầm, phải xét kỹ lưỡng việc nặng hay nhẹ, phải dùng xử phạt cho đúng". "Người đời ai cũng có khuyết điểm. Có làm việc thì có sai lầm". "Đảng ta không phải trên trời sa xuống. Nó ở trong xã hội mà ra. Vì vậy, tuy nói chung, thì đảng viên phần nhiều là những phần tử tốt, nhưng vẫn có một số chưa bỏ hết những thói xấu tật hư, tự lợi, kiêu ngạo, xa hoa... Những thói xấu đó có từ lâu, nhất là trong 80 năm nô lệ. Những thói xấu đó, họ mang từ xã hội vào Đảng. Cũng như những người hàng ngày lội bùn mà trên mình họ có hơi bùn, có vết bùn. Như thế thì có gì là kỳ quái?".

"Cũng như một nhà có rể khờ, dâu dại không thể cấm họ gặp gỡ bà con. Đảng ta dù muốn giấu những người và những việc không tốt kia, cũng không thể giấu. Quần chúng luôn luôn liên lạc với Đảng ta... Họ chẳng những trông thấy những người tốt, việc tốt mà họ cũng trông thấy những người xấu, việc xấu trong Đảng. Họ sẽ ngơ ngác mà hỏi Đảng này là Đảng tốt, đảng viên đều là người tốt, vì sao lại có những người vu vơ, những việc mờ tối như thế nhỉ?".

Bốn hai năm đã qua, ngày nay, đọc lại những lời dạy bảo chí tình, chí nghĩa, chí ân ấy của Bác mà chúng ta giật mình, thấy nhức nhối trong tim.

Trích trong cuốn sách: Một số lời dạy và mẩu chuyện về tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh , Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2007.

Nguyên tắc phê bình và tự phê bình là nguyên tắc sinh hoạt hết sức quan trọng của Đảng, là quy luật phát triển của Đảng Cộng sản Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Muốn đoàn kết chặt chẽ trong Đảng, ắt phải thống nhất tư tưởng, mở rộng dân chủ nội bộ, mở rộng tự phê bình và phê bình” ³ . Người coi đây là vũ khí để rèn luyện đảng viên nhằm làm cho họ tốt hơn.

Ý nghĩa câu chuyện kể trên không chỉ ở sự thẳng thắn của Bác phê bình cán bộ phạm những lầm lỗi. Vì người đời ai cũng có khuyết điểm. Có làm việc thì có sai lầm… Điều quan trọng rút ra từ thư này không chỉ là chỉ ra những sai lầm mà là cần thiết phân tích nguyên nhân dẫn đến sai lầm, quyết khắc phục bệnh cậy thế, cậy quyền, mất cả thanh liêm, đạo đức, chia rẽ lẫn nhau; kiêu ngạo, tham ô, lãng phí và quan liêu… Bác nói tội lỗi ấy cũng nặng như tội lỗi Việt gian, mật thám.

Bài học rút ra là, trước mặt quần chúng, cán bộ không phải chỉ hình thức mà phải làm thực chất mới được dân yêu mến. Cán bộ không sợ có sai lầm, khuyết điểm. Chỉ sợ không chịu cố gắng sửa chữa sai lầm và khuyết điểm. Càng sợ những người lãnh đạo không biết tìm cách đúng để giúp đỡ cán bộ sửa chữa sai lầm và khuyết điểm. Cán bộ bị sai lầm cũng là trách nhiệm của người lãnh đạo.

Bài học cho lịch sử và cho chúng ta hiện nay về phương pháp sửa chữa sai lầm, nên dùng cách giải thích, thuyết phục, cảm hoá, tuyệt nhiên không vì công mà quên lỗi; không vì lỗi mà quên công; thuyết phục, giáo dục là hàng đầu, nhưng phải có kỷ luật rất nghiêm, phải bao dung. Sau này trong Di chúc, Bác dặn, khi phê bình nhau, phải có tình đồng chí thương yêu lẫn nhau. Những bài học trên càng thấm thía trong công tác xây dựng và chỉnh đốn Đảng, trong công tác cán bộ của Đảng hiện nay.

“ÍT ĐỊCH NHIỀU, YẾU ĐÁNH MẠNH"

Vào một đêm mùa thu năm 1948, tại rừng Việt Bắc, Bác rời khỏi lán làm việc ra sân tìm tôi và nói:

- Chú cho tập hợp anh em trong đội tới đây, Bác có ý kiến.

Năm phút sau anh em chúng tôi đã có mặt, chuyện trò rôm rả quây quần quanh Bác. Để cho anh em thoải mái, rồi Bác giơ hai hay:

- Các chú trật tự, ngồi xuống, Bác có ý kiến. Mọi người ngồi quanh Bác thành một vòng tròn có đường kính khoảng 4 mét. Bác đứng giữa nói:

- Quân ta còn yếu hơn quân địch. Vì nước Pháp có một nền công nghiệp đã gần 200 năm, còn nước ta là một nước thuộc địa nửa phong kiến với nền nông nghiệp lạc hậu nên không có máy bay, xe bọc thép, súng lớn như quân địch. Muốn đánh thắng địch ta phải vận dụng cách đánh giặc của ông cha ta "ít địch nhiều, yếu đánh mạnh".

Bác bảo tôi và anh Kháng ⁴ ngồi vào vòng tròn để làm ví dụ.

- Giả dụ chú Trường và chú Kháng ngồi kia là quân địch, Bác là quân ta, như vậy quân địch đông hơn quân ta gấp đôi. Nếu đánh vào phía trước quân địch thì quân ta bị tiêu diệt, chỉ còn cách đánh phía sườn và phía sau lưng, nhưng chỉ đánh một, làm sao cho quân địch không ứng cứu được cho nhau.

Nói đoạn, Bác dùng một thế võ "tấn công" phía sườn phải của tôi, quật tôi ngã ngửa ra mà anh Kháng ngồi sát bên cạnh cũng không kịp đỡ. Anh em vỗ tay cười khoái trá và tỏ ra hiểu bài.

Đến ví dụ về "yếu đánh mạnh", Bác cho tôi về chỗ, còn lại anh Kháng là một thanh niên to khỏe, lực lưỡng, rồi Bác nói:

- Bác yếu hơn chú Kháng nhiều, hai người vật nhau, nếu cứ cân sức thì Bác thua, nhưng nếu Bác lợi dụng những chỗ sơ hở của chú Kháng thì Bác sẽ vật ngã chú Kháng.

Nói rồi hai tay Bác bá vai anh Kháng. Trong tư thế đô vật, anh Kháng cũng làm theo. Cũng đẩy tới đẩy lui đến hai ba phút, khi anh Kháng bước chân phải lên chống đỡ, Bác liền kéo mạnh rồi bỏ tay khỏi vai anh Kháng mà cầm chân phải lôi mạnh, anh Kháng ngã ngửa, anh em lại được một trận vỗ tay và cười khoái trá.

Ma Văn Trường kể, Hồ Vũ ghi trong cuốn sách: Bác Hồ với chiến sĩ, Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2001, t.2.

“Lấy ít địch nhiều

Lấy yếu thắng mạnh

Đem đại nghĩa để thắng hung tàn

Lấy chí nhân để thay cường bạo...”.

Đó là những bài học làm nên giá trị trong truyền thống dân tộc Việt Nam đã được Nguyễn Trãi tổng kết trong Bình Ngô đại cáo, nay được Bác vận dụng tài tình, sáng tạo, thổi vào đó luồng gió thực tiễn cuộc sống để giáo dục cán bộ, chiến sĩ. Câu chuyện giản dị được Bác thể hiện ngay bằng cử chỉ, hành động cuả mình nhưng lại bao hàm trong đó một tầm tư tưởng lớn, mang đậm hồn và cốt cách dân tộc Việt Nam.

Bài học Bác dạy không chỉ có giá trị trong các cuộc kháng chiến trường kỳ bảo vệ nền độc lập dân tộc mà còn nguyên giá trị đến hôm nay trong công cuộc kiến quốc, đổi mới, thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, hội nhập kinh tế quốc tế để “hội nhập chứ không hoà tan”, giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thống trong quá trình phát triển.

AI CHO CÁC CHÚ MAY THÊM

Bác mặc rất giản dị, người chỉ có hai bộ quần áo ka ki dùng khi tiếp khách. Ở nhà Bác thường mặc bộ bà ba. Có lần Bác đi thăm nước bạn, nhân dân yêu quý Người họ tung hoa làm áo quần Bác bị ố, giặt là không kịp. Các đồng chí phục vụ đã may thêm một bộ giống như loại Bác đang dùng nhưng không cho Bác biết. Tuy đã giặt nhiều lần cho cũ đi nhưng khi mặc Bác vẫn phát hiện ra đó là quần áo mới may. Bác phê bình ngay: "Ai cho các chú may thêm. Bác chỉ cần hai bộ. Nhân dân ta còn đang thiếu vải mặc. Bác dùng như vậy là đủ rồi". Anh em phục vụ phải trình bày rõ lý do. Nghe xong Bác bảo: "Thế thì các chú phải nói cho Bác biết chứ ...".

Thấy trời nóng mà khi tiếp khách Bác vẫn mặc áo vải bằng ka ki, anh em phục vụ đề nghị Bác cho may hai chiếc sơ mi dài tay và hai chiếc sơ mi ngắn tay để Bác dùng thay đổi cho đỡ nóng. Bác nói: "Tiếp khách mà mặc áo đại cán là tôn trọng khách rồi, không cần dùng áo sơ mi nữa". Quả thật Bác không có áo sơ mi. Ngoài hai bộ ka ki quen thuộc, Người chỉ còn một bộ bằng len dạ cho Chính phủ Tiệp Khắc tặng. Bác thường dùng khi đến thăm các nước ở xứ lạnh mà chúng ta vẫn thấy trong bộ phim tài liệu Bác đi thăm bè bạn trên thế giới.

Trích trong cuốn sách: Những kỷ niệm sâu sắc với Bác Hồ , Nxb. Thanh niên, Hà Nội, 2001, tr.225.

Bình sinh Bác Hồ của chúng ta là con người giản dị. Đã có nhiều câu chuyện kể về cuộc sống đời thường của Bác, tác phong giản dị, khiêm tốn của Bác.

Từ nơi ở, đến bữa ăn, bộ quần áo Bác mặc, đôi dép Bác đi... khiến mỗi chúng ta đều cảm thấy rất xúc động. Nhưng đọc đến câu chuyện này, sự xúc động trong ta lại càng sâu lắng hơn bởi nó càng giúp ta hiểu về sự vĩ đại trong cái giản dị của Bác. Cả dân tộc đang kháng chiến, mọi người dân đang tham gia kháng chiến. Đời sống riêng của Bác lúc này không quan trọng bằng đời sống của nhân dân, hãy quan tâm đến đời sống của nhân dân. Thật hiếm có một lãnh tụ nào luôn nghĩ về dân như Bác. Và thật cũng hiếm có một lãnh tụ nào đã dành trọn vẹn cả cuộc đời vì hạnh phúc của nhân dân như Bác. Đúng như nhà thơ Tố Hữu đã viết:

Ôi lòng Bác vậy cứ thương ta

Thương cuộc đời chung, thương cỏ hoa

Chỉ biết quên mình cho hết thảy

Như dòng sông chảy nặng phù sa.

NGHĨA TÌNH TRỌN VẸN

"Ngày nay kể lại chuyện này, chúng ta có thể nói rằng không những ông Lôdơbi đáng được ông Nguyễn biết ơn, mà ông còn đáng được nước Việt Nam biết ơn vì đã cứu được một người con ưu tú của nhân dân Việt Nam...".

Tấm lòng biết ơn của Bác Hồ và của nhân dân ta trong đấu tranh cách mạng, trong kháng chiến chống Pháp chưa có dịp để biểu lộ...

Cho đến năm 1956, nhân một đoàn nhà báo Anh sang thăm Việt Nam, trong đoàn có một đảng viên cộng sản Anh, Hồ Chủ tịch đã tiếp thân mật đoàn và riêng nhà báo cộng sản Anh. Biết nhà báo sẽ đến Hồng Kông, Bác có nhờ đồng chí ấy tìm đến Luật sư Lôdơbi theo địa chỉ cũ - có thể đã thay đổi, và trao trực tiếp lá thư viết tay tới Luật sư.

Nhận được thư và hai tấm ảnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, một tặng ông bà, một tặng cô Patrixia, cả gia đình đều hết sức vui mừng. Thật ra, không phải ông bà không biết Chủ tịch nước Việt Nam là Nguyễn Ái Quốc, là Tống Văn Sơ năm nào. Nhưng do đức tính khiêm tốn, và do nhiều lý do khác ông bà chưa liên lạc với Hồ Chủ tịch. Nay, được tin của Hồ Chủ tịch, ông bà liền viết thư trả lời, chúc mừng sức khỏe của "Tống Văn Sơ"...

Ít lâu sau, Bác Hồ có gửi qua đường bưu điện tặng ông bà Lôdơbi một bức thêu chùa Một Cột và một quyển sách dán ảnh bằng sơn mài kèm theo một thư mời ông bà và cô Patrixia sang thăm Việt Nam.

Nhân có đại diện thương mại nước Việt Nam tại Hồng Kông là Nguyễn Văn Phối và Đỗ Xuân Phương đến thăm, ông bà Lôdơbi dẫn hai vị khách vào thăm phòng ngủ của mình. Phòng ngủ của gia đình theo phong tục châu Âu là nơi riêng biệt, có tính chất thiêng liêng nên chỉ treo ảnh người thân trong gia đình. Nhưng trong phòng này của ông bà Luật sư Lôdơbi lại có ảnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh "khách hàng Tống Văn Sơ" năm nào.

Khi được biết là Hồ Chủ tịch vẫn ghi nhớ lòng tốt của ông bà và tình cảm của cô cháu gái Patrixia, ông bà Lôdơbi đã chắp tay vái theo phong tục Việt Nam để đáp lại tấm lòng quý báu, tình thâm, nghĩa trọng của Bác.

Vào dịp Tết Canh Tý năm 1960, Bác Hồ đến ngôi nhà 58 phố Nguyễn Du, Hà Nội, Bác cho mời các đồng chí phục vụ lại. Bác nói đại ý: sắp có đoàn khách, không phải khách của Đảng, của Chính phủ mà là khách Bác mời. Bác biết họ từ mấy chục năm nay, bây giờ mới được gặp lại. Lẽ ra các cô, chú được về ăn Tết với gia đình, lẽ ra khách của Bác, Bác phải lo liệu, nhưng quá nhiều việc Bác không phục vụ được, Bác nhờ các cô, các chú. Rồi Bác hỏi:

- Có giúp Bác được không nào?

Mọi người nhất trí thưa:

- Dạ, được ạ...

Tết năm ấy đối với ông bà Lôdơbi và nhất là cô Patrixia thật là một ngày hội. Cô bé Patrixia năm nào nay đã ngoài 30 tuổi, và ông bà Lôdơbi đã xấp xỉ 80!

Những con người 27 năm trước, nay được gặp nhau trong hoàn cảnh mới, trong không khí ngày hội cổ truyền Việt Nam thật chứa chan tình nghĩa, đậm đà nhân ái. Bác đã cùng gia đình ông Luật sư đi thăm nhiều cảnh đẹp ở Thủ đô, một số nhà máy và Bảo tàng Cách mạng.

Đồng chí Viện trưởng Đặng Xuân Thiều đã giới thiệu quá trình cách mạng Việt Nam với nhiều hiện vật quý. Riêng trong giai đoạn 1931-1932, với việc Hồ Chủ tịch bị bắt rồi thoát khỏi Hồng Kông là chưa có được nhiều tư liệu. Sau đó, ông bà Lôdơbi còn được mời tới dự một số buổi tọa đàm tại Bảo tàng Cách mạng và đã để lại cơ quan lưu trữ nhiều tư liệu quý báu qua lời kể ghi lại trong các băng.

Luật sư cho biết sau năm 1933, gia đình có nhận được một thư của Tống Văn Sơ ⁵ đề nghị Luật sư viết gửi tới địa chỉ kèm theo, nhưng Luật sư e ngại, sợ đó là một "trò ú tim" của cảnh sát nên không thực hiện. Ít lâu sau lại có một thư nữa, và cũng như lần trước, Luật sư vẫn im lặng, coi như Tống Văn Sơ đã mất...

Sau chuyến đi thăm Việt Nam về, ông bà Lôdơbi đã tìm may một bộ "tà xám" bằng vải, theo kiểu mà năm 1933 ông bà đã may tặng "Tống Văn Sơ" để tặng lại Bảo tàng Cách mạng Việt Nam.

Hàng năm sau đó, nhân dịp các ngày lễ Nôen, Tết dương lịch, Bác Hồ vẫn gửi thư, quà đến chúc mừng ông bà Luật sư và cô Patrixia. Bác còn dặn cán bộ ta ở Hồng Kông tìm hiểu khéo léo xem ông bà thích hoa quả, bánh trái gì để mua hợp ý ông bà. Và cứ đến ngày Quốc khánh hàng năm, Văn phòng đại diện Thương mại Việt Nam tại Hồng Kông đều có mời ông bà Luật sư Lôdơbi, gia đình Luật sư Jenkin, đại diện Thống đốc Hồng Kông, tới dự.

Năm 1967, Luật sư qua đời, gia đình thông báo xin không nhận hoa viếng. Nhưng Bác Hồ đã cho người đến đặt một vòng hoa với dòng chữ "Hồ Chí Minh kính viếng Luật sư Lôdơbi" bên cạnh linh cữu của ân nhân mình. Gia đình Luật sư và những người đến viếng đều rất xúc động.

Năm 1969, Bác ra đi cùng với cụ Mác, cụ Lênin, nhưng các đồng chí lãnh đạo Đảng ta, Nhà nước ta vẫn nhớ lời Bác dặn, năm nào cũng thăm hỏi, chúc mừng gia đình Luật sư, có dịp lại mời gia đình sang thăm quê hương, đất nước của "Tống Văn Sơ".

Nguyễn Việt Hồng: Vụ án Hồng Kông năm 1931 , Nxb. Lao động, Hà Nội, 1999.

CÁCH ỨNG ĐÁP MẪN TIỆP CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH

Năm 1946, một nhà văn là uỷ viên thường trực Ban vận động Đời sống mới đến gặp Hồ Chủ tịch để xin ý kiến Người về nội dung cuộc vận động. Bác Hồ nói nên vận động nhân dân thực hiện mấy chữ: Cần, Kiệm, Liêm, Chính.

- Thưa cụ, mấy chữ ấy rất hay nhưng nghe có vẻ cổ. Cụ có thể thay bằng mấy chữ khác không ạ?

- Thế cơm ông cha ta đã từng ăn hàng ngàn năm trước, hiện nay chú và tôi hằng ngày vẫn ăn, chú thấy có cổ không? Không khí ông cha ta đã từng hít thở, ngày nay chúng ta vẫn tiếp tục hít thở, chú thấy có cổ không?

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, mấy chục vạn quân Tưởng kéo vào tìm cách khiêu khích để lấy cớ tiêu diệt cách mạng Việt Nam. Bác Hồ triệu tập các vị lãnh đạo cao cấp để xử lý một vấn đề “hệ trọng”, Bác nói:

- Tướng T.V của quân đội Trung Hoa dân quốc có gửi cho tôi một bức công văn, nội dung như sau:

“Kính thưa Cụ Hồ Chí Minh, Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà,

Yêu cầu Cụ cho mượn một cái nồi nấu cơm”.

Không cần phải nói, ai nấy đều có thể hình dung không khí tức giận bao trùm lên cuộc họp. Có những ý kiến đòi đánh.

Với phong thái bình tĩnh, ung dung, Bác Hồ nói: “Nền độc lập ta vừa mới giành được giống như một chiếc bình ngọc. Nay có những con kiến bò trên miệng bình, nếu ta dùng gậy đập kiến, chưa chắc kiến đã chết mà bình ngọc vỡ. Nếu ta lấy một cái que bắc cầu cho chúng xuống thì kiến sẽ đi hết, như vậy có hơn không? Còn trong sự việc vừa đem ra bàn, họ mượn cái nồi nấu cơm thì ta cho mượn, việc gì các chú phải nổi nóng như vậy?!

Khoảng giữa năm 1949, một nhà báo Thái Lan trực tiếp phỏng vấn Hồ Chủ tịch để thăm dò xem Việt Nam đứng về phía nào trong cuộc chiến Quốc – Cộng ở Trung Quốc.

- Thưa Cụ Chủ tịch, nước Việt Nam của Cụ đứng về phía ông Tưởng hay ông Mao? Xin Cụ miễn cho câu trả lời “đứng trung lập”.

- Chúng tôi đứng trung lập. Cũng như Thái Lan của ông đang đứng trung lập giữa Anh và Mỹ!

- Nghe nói quân giải phóng nhân dân Trung Hoa đã gửi cho Cụ súng cối và súng liên thanh. Cụ đã nhận được chưa, nếu chưa thì Cụ có định nhận không?

- Chúng tôi chưa nhận được gì hết. Còn đúng như ông nói là họ có ý định gửi cho chúng tôi thì trong trường hợp này, ông khuyên chúng tôi nên làm như thế nào?

Ngày 5-10-1959, ông Sira Isi Bôn, cố vấn biên tập báo Axahi Ximbun Nhật Bản phỏng vấn Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều vấn đề, trong đó có việc chính phủ Nhật Bản dự định bồi thường chiến tranh, mà phía Nhật lại chọn Việt Nam lúc đó do nguỵ quyền Sài Gòn kiểm soát làm đối tác. Câu hỏi và trả lời như sau:

Hỏi: Việc đàm phán về vấn đề bồi thường chiến tranh đã được tiến hành giữa chính phủ Nhật Bản và Việt Nam. Ngay ở Nhật Bản cũng có người chỉ trích việc đàm phán này và tin tức cho biết Ngài không hài lòng.

Theo ý Ngài, nhân dân Nhật Bản cần được hiểu vấn đề này như thế nào? Theo ý Ngài, vấn đề này cần được giải quyết như thế nào mới đúng?

Trả lời: Trong cuộc Đại chiến lần thứ hai, quân phiệt Nhật Bản đã xâm chiếm nước Việt Nam và đã gây ra nhiều tổn thất cho nhân dân Việt Nam từ Bắc chí Nam. Toàn thể nhân dân Việt Nam có quyền đòi hỏi Chính phủ Nhật Bản đã tiến hành đàm phán và ký kết bồi thường chiến tranh với chính quyền miền Nam Việt Nam là không hợp pháp.

Nhân dân Việt Nam và Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà thấy rằng, việc đòi hỏi Nhật Bản bồi thường sẽ là một gánh nặng cho nhân dân Nhật Bản. Vấn đề cốt yếu trong quan hệ giữa hai nước không phải là việc đòi bồi thường, mà tình đoàn kết hợp tác giữa hai dân tộc Việt – Nhật đấu tranh chống chiến tranh, bảo vệ hoà bình là quý hơn hết.

Theo Trần Thành - Huệ Chi, Báo An ninh thủ đô , số 562, ngày 20-2-2001.

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập ra nền ngoại giao cách mạng Việt Nam, đồng thời bản thân Người cũng là một nhà ngoại giao cách mạng kiệt xuất. Câu chuyện giúp chúng ta thấy được một phong cách ngoại giao không chỉ ở cách ứng đáp mẫn tiệp, mà còn cả ở cách đối nhân xử thế, tài đối đáp cũng như sự phản ứng rất nhanh nhạy của Người. Nhưng dẫu có mẫn tiệp, mềm mỏng trong giao tiếp, ở Hồ Chí Minh luôn kiên định nguyên tắc về độc lập chủ quyền dân tộc, về tình đoàn kết hữu nghị giữa nhân dân các nước, về ngăn ngừa chiến tranh, bảo vệ hoà bình.

Những quan điểm, tư tưởng trên của Hồ Chí Minh đồng thời cũng là những cơ sở, nền móng, sợi chỉ đỏ xuyên suốt đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam suốt hơn nửa thế kỷ qua và mãi mãi về sau.

CÁC CHÚ CÓ LẠNH KHÔNG?

Mùa xuân năm 1969 - mùa xuân cuối cùng trong đời Bác Hồ, chúng tôi được vào thăm Bác tại vườn hoa Phủ Chủ tịch, trong một căn nhà đơn sơ, giản dị.

Cảm tưởng của tôi là không phải đến với một vị Chủ tịch, một vị lãnh tụ vĩ đại, mà là đến với một người cha thân yêu, với người anh cả trong gia đình lớn.

Ngay từ phút đầu, chúng tôi ngồi quây quần bên Bác, trong không khí ấm áp, thân tình. Đồng chí Thủ tướng Phạm Văn Đồng cũng đến với chúng tôi. Bác thăm hỏi từng người một và mời chúng tôi ăn hoa quả. Bác hỏi:

- Các chú thấy có lạnh không?

- Thưa Bác, không ạ.

Đối với chúng tôi, tháng Giêng ở Việt Nam quả là không lạnh. Bác nói:

- Không lạnh, nhưng rất nguy hiểm.

Nói xong, Bác cởi chiếc khăn quàng của Bác và quàng cho đồng chí Mác Đêphơrin, Chủ tịch Ủy ban Việt Nam, hôm ấy đang húng hắng ho. Cử chỉ ấy làm chúng tôi ai nấy đều cảm động...

Chúng tôi sung sướng báo cáo với Người về phong trào đoàn kết ủng hộ Việt Nam ở Cộng hòa Dân chủ Đức và trao tặng Bác những món quà của nhân dân nước chúng tôi gửi biếu Bác. Điều rất lạ là sau hơn bốn chục năm trời - kể từ năm Bác qua hoạt động bên nước chúng tôi - Bác vẫn nói tiếng Đức một cách chính xác.

Suốt cả đời tôi, tôi sẽ trân trọng giữ trong lòng mình một kỷ niệm vô cùng quý báu, đó là bức chân dung mà chính Người đã ký tặng tôi trong lần gặp ấy. Và bên tai tôi lại văng vẳng những tiếng hô "Hồ, Hồ, Hồ Chí Minh" của thanh niên khắp năm châu trong những ngày đại hội liên hoan vừa qua ở Béclin. Nghĩ đến Bác Hồ, nghĩ đến Việt Nam, tôi càng thấy phải cống hiến nhiều nữa cho Việt Nam và chính vì vậy mà tôi cảm thấy cuộc đời mình đang sống có ý nghĩa biết ngần nào!

Tháng 6 năm 1973 Vilixanbao, Chiến sĩ chống phát xít Đức, trong cuốn sách: Bác Hồ với chiến sĩ, Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2001, t.2.

LỰA GIÓ ĐÁNH LỬA

Chuẩn bị đón đoàn khách quý của Nhà nước, Bác cho gọi một số cán bộ của Trung đoàn 600 tới Phủ Chủ tịch để lựa chọn sĩ quan tùy tùng.

Bác giải thích: "Đoàn khách này là khách quý của Nhà nước. Họ rất quý mến Việt Nam, ta cần tranh thủ bạn. Song, họ có cuộc sống cao, lại rành giao tiếp, vì vậy việc đón tiếp cần phải lưu ý từ những chi tiết nhỏ. Các chú đều đánh giặc giỏi, trách nhiệm bảo vệ phải cao. Nhưng trong giao tiếp ngoại giao, còn nhiều điểm chưa tìm hiểu. Nay Bác cần các chú học thêm về giao tiếp, từ cách cúi chào, bắt tay sao vừa lịch sự, lại vừa đàng hoàng, khiêm tốn, nhã nhặn. Phải học ngoại ngữ, và cả khiêu vũ nữa. Đấy là nói với các chú, còn bây giờ thời gian gấp, Bác lựa một vài chú, mở lớp cấp tốc để dăm hôm nữa vào việc".

Nghe Bác, các cán bộ bảo vệ đều phấn khởi đứng nghiêm để Bác chọn.

Bác nhìn một lát rồi mỉm cười, nói: "Bác sẽ chọn tất cả các chú, vì chú nào cũng đẹp và hùng. Song, trước hết cần một chú thôi".

Bác chỉ đồng chí Nhân, đại úy, đại đội phó của Tiểu đoàn 144 - tiểu đoàn bảo vệ Bộ Quốc phòng.

Sau mấy ngày học môn lễ nghi, một số từ tiếng Anh trong giao tiếp và khiêu vũ, đồng chí Nhân được Bác gọi lên kiểm tra. Bác hỏi:

- Chú đã học cách tháp tùng nguyên thủ quốc gia chưa?

- Dạ! Học rồi ạ!

- Chú đã học cách ăn tiệc với khách chưa?

- Dạ! Cháu tưởng khi ăn tiệc thì cháu đứng gần đó để bảo vệ.

Đại úy Nhân đi bảo vệ dịp này, luôn nghĩ đến chuyện: Phàn Khoái phò Lưu Bang trong Hồng Môn hội yến thời Hán - Sở tranh hùng, hay Quan Công phò Lưu Bị hội yến cùng Chu Du, song được hiện đại hóa, có cái thuận tiện là trên đất mình. Nay Bác lại bảo cùng ăn tiệc, lại cùng khiêu vũ, chưa rõ ra sao?

Bác nhìn Nhân, biết Nhân chưa hiểu rõ, chưa hình dung được công việc sẽ tiến triển ra sao! Bác nhẹ nhàng chỉ bảo:

- Công việc của chú là có phần bảo vệ, nhưng phần khác là thực hiện nghi thức ngoại giao. Bác tiếp nguyên thủ bạn. Chú phải lo tiếp sĩ quan tùy tùng bạn. Hai người phải luôn sát bên nhau. Khéo léo mời họ ăn các món ăn của Việt Nam, hiểu đất nước, con người của chúng ta. Họ hỏi thì nói, phải ngắn gọn. Vì sĩ quan tùy tùng của họ đi nước ngoài, họ luôn lo lắng, bảo vệ nguyên thủ của họ. Phải làm cho họ yên tâm. Ở Việt Nam còn chia cắt hai miền, nhưng ở miền Bắc trật tự, luật pháp rất vững vàng.

Ngừng một lát để Nhân kịp lĩnh hội, Bác lại dặn:

- Phải khéo gợi ý, khéo trả lời. Biết cách nắm bắt ý khách. Mình cùng họ ăn, uống là để họ ăn uống vui vẻ. Còn mình rất chừng mực. Mời món gì cũng là để giới thiệu, còn để họ tự do. Chớ có gắp đầy bát đĩa của người ta, làm mất tự do của người ta, là khách sẽ không bằng lòng đâu! Bác sẽ dặn Bộ Ngoại giao bố trí phiên dịch đi gần chú. Nên nhớ trung tá tùy tùng của vị trưởng đoàn này rất được lòng Tổng thống của nước họ!

Vỡ lẽ ra, Nhân vừa cảm kích những lời căn dặn của Bác, vừa ngạc nhiên về những điều tỉ mỉ trong giao tiếp, ngoại giao mà Bác dạy. Sau đó Bác mới đặt vấn đề:

- Chú là cán bộ quân sự, hãy đặt các tình huống để xử lý. Vậy Bác đưa ra một tình huống để chú tập: Ngày thường Bác thường để hộp thuốc lá ở túi. Khi hút, Bác tự lấy ra hút. Nhưng khi ra sân bay, đón khách trước nhiều khách quốc tế, các nhà báo, Bác không thể như ở nhà. Khi Bác muốn hút thuốc chỉ nhìn lại, sĩ quan tùy tùng phải tiến lên mở hộp để Bác lấy thuốc, chú bật lửa, động tác này phải rất khéo, lịch sự...

Nói xong, Bác nói:

- Ta tập ngay cảnh này...

Đồng chí Nhân vội cầm hộp thuốc lá của Bác đặt vào túi áo của mình. Bác đứng như đón khách, vừa ra hiệu, Nhân tiến lại bật hộp thuốc lá. Bác nhón một điếu, đặt lên môi, Nhân bật lửa. Động tác vừa nghiêm trang vừa lịch sự, lại rất tình cảm. Nhất là khi Bác vừa nhả khói thì Nhân dập gót chân lùi xuống một bước để quay về vị trí phía sau. Dáng người của Nhân đã đẹp, cao mét bẩy mươi, hơi gầy, thanh tao, tháp tùng Bác rất hợp. Khi thực hiện các động tác lại nghiêm trang, nhuần nhị.

Các cán bộ, chiến sĩ bảo vệ tham gia bất giác vỗ tay vang lên. Có chiến sĩ khẽ kêu: Hoan hô đồng chí Nhân - động tác đẹp quá!

Bác cũng tỏ hài lòng nhưng Người ra hiệu để mọi người im lặng rồi nói:

- Chú thực hiện động tác quá tốt, nhưng đây là trong phòng. Ra sân bay có nhiều khách, sẽ làm chú mất bình tĩnh. Lại có gió, mùa này, phần nhiều gió đông nam, song đôi khi đổi chiều gió tây nam, hay gió đông bắc. Chú bật lửa mà không lựa chiều gió sẽ cháy râu Bác. Các cháu thiếu nhi bắt đền, chú lấy đâu ra râu mà đền!

Cả phòng vang tiếng cười. Câu đùa dí dỏm của Bác làm Nhân bật ra sáng kiến.

Nhân xin phép Bác cho tập lại, tự đề ra tình huống:

- Mùa này phần nhiều là gió đông nam, cháu xin làm lại động tác. Cháu sẽ đứng trước gió. Động tác bước lên là phía trái để khi bật lửa thì đứng trước Bác, râu Bác theo gió hất phía bên phải ạ!

Bác đồng ý, Nhân làm lại động tác. Tập xong, Bác rất hài lòng và bảo:

- Đây là tập ở nhà. Ra sân bay cần phải bình tĩnh và lúc ấy, gió hướng nào phải lựa gió mà đánh lửa.

- Rõ ạ!

Ngọc Châu: Những ngày được gần Bác , Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2001.

Lựa gió đánh lửa - kinh nghiệm dân gian được Bác sử dụng tài tình, khéo léo trong việc giáo dục cán bộ, chiến sĩ, mà cụ thể ở đây là một chiến sĩ đi làm công tác bảo vệ cho Bác và nghi thức ngoại giao: Dù làm việc gì, lớn, nhỏ đều phải có tinh thần hiếu khách và đề cao lòng tự tôn dân tộc.

Câu chuyện giản dị, nhẹ nhàng, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ đi vào lòng người. Đó chính là bài học về hiệu quả của phương pháp giáo dục mà Bác dạy cho mỗi người chúng ta.

NGƯỜI PHÁP, NGƯỜI MỸ

Tuần báo Đây Paris ra ngày 18 tháng 6 năm 1946 là một trong những tờ viết sớm nhất, tương đối đầy đủ nhất về phong cách của Bác Hồ. Xin hãy đọc:

"Chủ tịch nước Việt Nam là một người giản dị quá đỗi. Quanh năm Ông chỉ mặc một bộ quần áo ka ki xoàng xĩnh và khi những người công tác quanh Ông để ý, nói với Ông rằng với địa vị Ông ngày nay, nhiều khi cần phải ăn mặc cho trang trọng thì Ông mỉm cười trả lời:

- Chúng ta tưởng rằng chúng ta được quý trọng vì có áo đẹp mặc, trong khi bao nhiêu đồng bào mình trần đang rét run trong thành phố và các vùng quê?

Sự ăn ở giản dị cực độ, như một ẩn sĩ, đó là một đức tính rõ rệt nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Một tuần lễ Ông nhịn ăn một bữa, không phải là để hành hạ mình cho khổ sở mà là để nêu một tấm gương dè xẻn gạo cho đồng bào đặng làm giảm bớt nạn đói trong nước. Hết thảy mọi người xung quanh đều bắt chước hành động đó của Ông.

Trong những ngày bình thường, Ông dùng cơm ở Bắc Bộ phủ, ngồi chung với hết thảy mọi người. Người ta thấy quây quần xung quanh bàn ăn: các bộ trưởng, những thư ký và cả những cậu thiếu niên phục vụ bàn giấy. Nhờ có đức tính giản dị của Ông mà khi ngồi ăn với mọi người Ông không làm ai phải giữ kẽ nhiều quá, mà trái lại, không khí chung lộ ra, lúc nào cũng thân mật, cũng vui vẻ, gây cho bữa ăn một vẻ gia đình.

Tính giản dị và thân mật của Ông còn biểu lộ ra trong những bài diễn văn. Không bao giờ Ông tỏ vẻ thông thái, khoe vốn hiểu biết rất rộng của Ông. Ông thông thạo bảy thứ tiếng khác nhau và nói được rất nhiều tiếng thổ âm, trái lại Ông chỉ dùng những câu nôm na, khiến cho một người dù quê mùa chất phác nhất nghe cũng hiểu được ngay. Ngày Ông viết xã luận cho báo Cứu quốc, trước khi đem bài cho nhà in, bao giờ Ông cũng đem đọc cho một số người không biết chữ, ông già, bà già cùng nghe. Nếu Ông thấy thính giả tỏ vẻ không hiểu mấy những ý tưởng trong bài viết, lập tức Ông viết lại ngay bài khác. Tất cả đức tính Hồ Chí Minh bao gồm trong một cử chỉ bé nhỏ đó.

Chủ tịch Hồ Chí Minh rất ghét lối nói khoa trương, văn vẻ. Mỗi bài diễn văn của Ông là một bài học nhỏ kết luận bằng một ý kiến đạo đức. Bởi những ý tưởng hết sức giản dị ấy mà bài diễn văn của Ông có một tiếng vang lớn trong giới trí thức và dân chúng".

25 năm sau bài viết trên, năm 1971, sau khi Bác Hồ đã mất, một người Mỹ - nhà báo, nhà văn David Halberstam trong cuốn sách "Ho" của mình, do Nhà xuất bản Random House ở New York ấn hành, đã viết:

"... Hồ Chí Minh là một trong những nhân vật kỳ lạ của thời đại này - hơi giống Găngđi, hơi giống Lênin, hoàn toàn Việt Nam. Có lẽ hơn bất kỳ một người nào khác của thế kỷ này, đối với dân tộc của Ông và đối với cả thế giới, Ông là hiện thân của một cuộc cách mạng. Thế nhưng đối với hầu hết nông dân Việt Nam, Ông là biểu tượng của cuộc sống, hy vọng, đấu tranh, hy sinh và thắng lợi của họ. Ông là một người Việt Nam lịch sự, khiêm tốn, nói năng hoà nhã, không màng địa vị, luôn luôn mặc quần áo đơn giản nhất - cách ăn mặc của Ông không khác một người nông dân nghèo nhất - một phong cách mà phương Tây đã chế giễu Ông trong nhiều năm, cười Ông thiếu nghi thức quyền lực, không có đồng phục, không theo thời trang. Cho đến một ngày họ mới tỉnh ngộ và nhận thấy cái tính giản dị ấy, cái sùng bái sự giản dị ấy, cái khả năng hoà mình vào nhân dân ấy là cơ sở cho sự thành công của Ông.

Trong một nước mà khi dân chúng đã thấy những người cầm đầu đạt tới một địa vị nào đó rồi lại trở thành "Tây" hơn là "Việt Nam", bị quyền lực, tiền bạc và lối sống phương Tây làm thối nát, trong một nước khi mà những người đó đã ngoi lên khá cao thì lại không làm gì cho dân chúng cả, lập tức bán mình cho người nước ngoài, thì tính giản dị của Ông Hồ là một sức mạnh. Địa vị càng cao sang, Ông càng giản dị và trong sạch. Hình như Ông luôn luôn giữ được những giá trị vĩnh cửu của người Việt Nam: kính già, yêu trẻ, ghét tiền của. Ông Hồ không cố tìm kiếm cho mình những trang sức quyền lực vì Ông tự tin ở mình và ở mối quan hệ của Ông với nhân dân, với lịch sử đến nỗi không cần những pho tượng, những cái cầu, những pho sách, những tấm ảnh để chứng tỏ điều đó cho mình và cho thiên hạ biết. Việc Ông từ chối sự sùng bái cá nhân là đặc biệt đáng chú ý trong cái xã hội kém phát triển...".

Trích trong cuốn sách: Điều Bác Hồ yêu nhất và ghét nhất , Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2005.

Đó là hai câu chuyện của hai tác giả nước ngoài, đặc biệt lại chính là người Pháp và người Mỹ, và được kể ra vào hai thời điểm khác nhau, nhưng lại gặp nhau ở những lời nhận xét, đánh giá về những đức tính nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đó là đức tính giản dị và khiêm tốn. Điều đó được thể hiện từ trong cách ăn mặc, trong sinh hoạt đời thường, trong giao tiếp và cả trong chữ nghĩa, văn phong.

Lý giải về những đức tính của Hồ Chí Minh, cả hai đều đưa ra những lập luận rất xác đáng: Hồ Chí Minh càng giản dị, trong sáng bao nhiêu, Người càng hoà mình trong nhân dân, càng được nhân dân tôn vinh, ngưỡng mộ bấy nhiêu.

"QUYỀN LỰC" CỦA HỒ CHỦ TỊCH

Gioócgiơ Valuy (1899-1970) là tướng Pháp làm tổng chỉ huy quân đội viễn chinh Pháp ở Đông Dương từ tháng 6 năm 1946 đến tháng 2 năm 1948. Sau khi thất bại ở chiến dịch Thu Đông Việt Bắc, trở về Pháp, Valuy tiếp tục cuộc đời binh nghiệp. Năm 1958, G.Valuy lại chỉ huy quân đội khối Bắc Đại Tây Dương ở Tây Âu cho đến năm 1960.

Trong cuộc kháng chiến của Việt Nam, Valuy là kẻ thù của nhân dân ta. Valuy có mặt ở Việt Nam trong một thời điểm gay cấn nhất, chiếm đóng Hải Phòng, khiêu khích ở Hà Nội, nổ súng đánh chiếm các công sở Việt Nam trong ngày 19 tháng 12 năm 1946, tấn công lên Việt Bắc.

Valuy đã thua - cũng như nước Pháp đã thua trong cuộc chiến tranh Pháp tự gây ra. Nhưng trước mắt Valuy đã kịp có dịp trả lời phỏng vấn của phóng viên tạp chí Hành tinh - Hành động (Planète - Action) ở Pari. Bài trả lời của Valuy được đăng trên tạp chí này vào tháng 3 năm 1970.

"Phải nói rằng Bác Hồ cực kỳ nhã nhặn, vô cùng lịch thiệp và thoạt nhìn đã thấy Người rất hấp dẫn. Tôi còn nhớ có lần từ ngoại ô về ⁶ , Người có một quả táo to lắm. Người để dành mãi để làm quà cho con gái tôi mà Người đã coi như cháu mình. Người là Bác Hồ của mọi người. Còn chúng tôi khi gọi Người là Bác Hồ thì mọi việc đều trở nên hết sức đơn giản. Người tỏ ra có quyền lực lãnh đạo đối với mọi người, quyền lực đó là lòng nhân đạo, chí công vô tư, là tuổi tác, trí thông minh; trình độ học vấn, nói chung là bằng tất cả vốn văn hoá cách mạng đã tiếp thu được ở Pháp, ở Nga và có thể ở cả nhiều nơi khác. Đó là một nhân vật trung tâm điều hành công việc..., hoàn toàn xả thân vì nhiệm vụ, không một chút lợi riêng tư. Trong ánh mắt những người xung quanh, những người đối thoại, Hồ Chí Minh là một người vô cùng đạo đức".

Trích trong cuốn sách: Điều Bác Hồ yêu nhất và ghét nhất , Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2005.

Đây là lời nhận định của một viên tướng thực dân về Bác Hồ. Thường thì khi đánh giá về những nhân vật nổi tiếng, những người đang nắm quyền lực, người ta thường lấy những tiêu chí về tài năng xuất chúng, về quyền uy, về cách điều binh khiển tướng, về những cái gì mà họ khác với đời thường, không thể có trong đời thường. Nhưng Valuy lại nhận định về "quyền lực" của Bác Hồ từ góc độ về đạo đức và văn hoá.

Quả thực như vậy, là người lãnh đạo cao nhất của Đảng, của dân tộc Việt Nam nhưng sức hấp dẫn và sự thu hút của Hồ Chí Minh, uy tín của Hồ Chí Minh lại từ chính phẩm chất đạo đức và văn hoá của Người. Đó là tấm gương sáng ngời về một con người đã dành trọn vẹn cả cuộc đời vì nền độc lập, tự do cho dân tộc, hạnh phúc cho nhân dân. Đó là con người mà ở đó kết tụ tất cả những phẩm chất cao đẹp nhất: vị tha, nhân ái, đôn hậu, khoan dung. Người mà khi tiếp xúc với bên ngoài, bất kỳ đối tượng nào đều để lại cho họ những ấn tượng rất mạnh mẽ về sự hiểu biết, mối quan tâm và sự chia sẻ.

Nxb Chính trị quốc gia

Tác phẩm liên quan

Liên kết website